Πλασμαφαίρεση: Μύθοι & αλήθειες για τη «μέθοδο που καθαρίζει το αίμα» – Πού εφαρμόζεται πραγματικά

Η πλασμαφαίρεση (plasmapheresis) είναι μια εξειδικευμένη επεμβατική μέθοδος κάθαρσης του αίματος, κατά την οποία το πλάσμα (το υγρό συστατικό του αίματος) διαχωρίζεται από τα κύτταρα (ερυθρά, λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια). Στη θεραπευτική της μορφή, το πλάσμα που περιέχει παθογόνα αντισώματα ή τοξίνες απομακρύνεται και αντικαθίσταται από υποκατάστατο υγρό (όπως λευκωματίνη ή φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα).

Τι είναι και πώς πραγματοποιείται

Σύμφωνα με διεθνείς ιατρικούς οργανισμούς (όπως η American Society for Apheresis και η Mayo Clinic), η διαδικασία βασίζεται στη διοχέτευση του αίματος του ασθενούς σε ειδικό μηχάνημα αφαίρεσης:

Διαχωρισμός: Το αίμα αναρροφάται μέσω φλεβικής γραμμής και φυγοκεντρείται ή διηθείται μέσω ειδικών μεμβρανών.

Απομάκρυνση: Το πλάσμα που απομονώνεται αφαιρείται μαζί με τα παθολογικά στοιχεία που κυκλοφορούν σε αυτό (π.χ. αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, τοξίνες).

Επιστροφή: Τα κυτταρικά στοιχεία του αίματος επιστρέφουν στον οργανισμό μαζί με το υγρό αναπλήρωσης.

Πότε εφαρμόζεται θεραπευτικά

Η πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται κυρίως σε οξεία ή σοβαρά αυτοάνοσα και νευρολογικά νοσήματα:

Σύνδρομο Guillain-Barré & Βαρειά Μυασθένεια: Για την ταχεία απομάκρυνση αντισωμάτων που επιτίθενται στο νευρικό ή μυϊκό σύστημα.

Θρομβωτική Θρομβοπενική Πορφύρα (TTP): Αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής.

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος & Αγγειίτιδες: Σε σοβαρές εξάρσεις με νεφρική ή αναπνευστική εμπλοκή.

Σοβαρές δηλητηριάσεις ή υπεργλουκοζαναιμίες: Για την άμεση κάθαρση τοξικών ουσιών.

Σε ποιον χώρο πρέπει να γίνεται;

Καθώς η πλασμαφαίρεση αποτελεί μια επεμβατική και εξειδικευμένη ιατρική πράξη, η διεξαγωγή της πραγματοποιείται αποκλειστικά σε αυστηρά ελεγχόμενα νοσοκομειακά περιβάλλοντα. Συγκεκριμένα, η διαδικασία εκτελείται εντός νοσοκομειακών μονάδων σε ειδικά τμήματα, όπως οι Μονάδες Τεχνητού Νεφρού, τα Τμήματα Αιμοδοσίας και Αφαίρεσης, καθώς και στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), όταν πρόκειται για βαρέως πάσχοντες ασθενείς.

Επιπλέον, η επένδυση σε αυτή τη θεραπεία μπορεί να γίνει σε πιστοποιημένα εξειδικευμένα κέντρα αφαίρεσης. Σε κάθε περίπτωση, ο χώρος πρέπει απαραίτητα να διαθέτει τον ειδικό εξοπλισμό αφαίρεσης, συστήματα συνεχούς αιμοδυναμικής παρακολούθησης (monitors) και να τελεί υπό την άμεση επίβλεψη εξειδικευμένου ιατρικού προσωπικού, κυρίως αιματολόγων ή νεφρολόγων.

«Η πλασμαφαίρεση είναι μια εξειδικευμένη εξωσωματική θεραπευτική μέθοδος που απομακρύνουμε τις ουσίες από το πλάσμα του αίματος. Το πλάσμα είναι το υγρό στοιχείο του αίματος, άρα βγάζεις τις τοξίνες. Πού κάνουμε πλασμαφαίρεση; Για τον Γιώργο Μαζωνάκη δεν ξέρουμε ούτε ποια ήταν η αιτία, ούτε γιατί έκανε πλασμαφαίρεση, ούτε αν είχε κάποιες νόσους που έπρεπε να κάνει την πλασμαφαίρεση. (...)

Επομένως λοιπόν, αν κάποιος θέλει να πάει στο δημόσιο νοσοκομείο, εκεί θα υπάρχει team. Πρέπει ο ασθενής που θα κάνει την πλασμαφαίρεση πρέπει να έχει κάνει πλήρη έλεγχο εργαστηριακό, να έχει δώσει πλήρες ιστορικό. Διότι όταν κάνουμε την πλασμαφαίρεση μπορεί να έχουμε και υποτροπές ή μπορεί να έχουμε κάποιες ασθένειες που δεν πρέπει να μπούμε να κάνουμε πλασμαφαίρεση. (...)

Ο αιφνίδιος θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη στα 54 του χρόνια: Η τελευταία του εμφάνιση

Κάνουμε πλασμαφαίρεση σε νοσήματα βαριά αιματολογικά, σε νεφρολογικά και σε αυτοάνοσα νοσήματα. Πρέπει να υπάρχουν νοσηλευτές, οι οποίοι ξέρουν να χειρίζονται το μηχάνημα. Δεν μπορεί οποιοσδήποτε να χειριστεί ένα μηχάνημα. Δεύτερον, υπάρχει ένα team γιατρών, βασικά ο αιματολόγος, αλλά θα πρέπει να υπάρχει και μια μονάδα που αν συμβεί κάτι αμέσως να διασωληνωθεί ο άρρωστος και να πάει στη μονάδα. Θα πρέπει να υπάρχει καρδιολόγος, θα πρέπει να έρθει ένας παθολόγος. Δηλαδή με τις επιπλοκές που μπορεί να σου κάνει, όπως είναι η υπόταση, αλλεργική αντίδραση, να σου κάνει διαταραχές πήξης. Όλα αυτά λοιπόν θα τα αντιμετωπίσει μια ομάδα γιατρών. Γι’ αυτό λέμε ότι γίνεται σε μεγάλα νοσοκομεία, μεγάλες κλινικές», ανέφερε και η Ματίνα Παγώνη στην εκπομπή Κοινωνία Ώρα Mega, αναφορικά με την υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στα 54 του έπειτα από ανακοπή που έπαθε κατά τη διάρκεια της παρουσίας του σε ιατρείο που έκανε πλασμαφαίρεση στο Κολωνάκι.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αισθητικούς λόγους;

Σύμφωνα με την ιατρική πραγματικότητα και τις κατευθυντήριες οδηγίες των επίσημων φορέων υγείας, όπως η American Society for Apheresis και ο FDA, η πλασμαφαίρεση δεν εγκρίνεται ούτε συνιστάται για αισθητικούς λόγους, αναζωογόνηση ή αντιγήρανση. Πρόκειται για μια αμιγώς θεραπευτική επεμβατική πράξη που προορίζεται για συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις και όχι για αισθητικές παρεμβάσεις σε υγιή άτομα.

Παρά τα επιστημονικά δεδομένα, παρατηρείται μια τάση εμπορικής παραπληροφόρησης, καθώς ορισμένες ιδιωτικές κλινικές - ειδικά στο εξωτερικό κι απ' ότι φαίνεται και στην Ελλάδα πια - προωθούν επιθετικά τη μέθοδο αυτή ως μια μορφή «αποτοξίνωσης» ή «ευζωίας» (longevity detox). Ωστόσο, οι διαθέσιμες επιστημονικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι δεν υπάρχει καμία τεκμηριωμένη απόδειξη πως η αφαίρεση πλάσματος προσφέρει αισθητική βελτίωση ή επιβραδύνει τη γήρανση.

Αντίθετα, η αδικαιολόγητη εφαρμογή της εκθέτει το άτομο σε πραγματικούς ιατρικούς κινδύνους, όπως η απότομη υπόταση, οι λοιμώξεις και οι σοβαρές ηλεκτρολυτικές διαταραχές.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην τοξικοεξάρτηση;

Σύμφωνα με τα διεθνώς αναγνωρισμένα ιατρικά πρωτόκολλα (όπως του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, του Αμερικανικού NIDA και των ευρωπαϊκών φορείων εξαρτήσεων), η πλασμαφαίρεση δεν αποτελεί ενδεδειγμένη ή εγκεκριμένη θεραπεία για την αντιμετώπιση της τοξικοεξάρτησης. Η επιστημονική κοινότητα ξεκαθαρίζει ότι ο εθισμός είναι μια σύνθετη νευροβιολογική και ψυχολογική νόσος, η οποία δεν «θεραπεύεται» με μηχανικό καθαρισμό του αίματος.

Η αδυναμία της πλασμαφαίρεσης να λειτουργήσει ως θεραπεία απεξάρτησης οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι εξαρτησιογόνες ουσίες μεταβολίζονται ταχύτατα από το συκώτι και δεσμεύονται στους ιστούς του σώματος ή στους υποδοχείς του εγκεφάλου, πράγμα που σημαίνει ότι δεν παραμένουν στο πλάσμα του αίματος.

Επιπλέον, η μέθοδος αυτή δεν αντιμετωπίζει τη νευροβιολογική βάση της εξάρτησης, καθώς το στερητικό σύνδρομο και η έντονη επιθυμία χρήσης (craving) προκαλούνται από βαθιές αλλαγές στους νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου, τις οποίες η κάθαρση του αίματος δεν μπορεί να αποκαταστήσει.

Η μόνη εξαιρετική περίπτωση όπου η αφαίρεση πλάσματος μπορεί να επιστρατευθεί ιατρικά είναι σε οξείες, απειλητικές για τη ζωή δηλητηριάσεις ή υπερδοσολογίες από συγκεκριμένες τοξικές ουσίες και φάρμακα, όταν τα νεφρά και το συκώτι έχουν υποστεί ανεπάρκεια. Ακόμη και τότε όμως, η πράξη αυτή εφαρμόζεται αποκλειστικά ως μέτρο επείγουσας αναζωογόνησης στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και σε καμία περίπτωση ως μέσο απεξάρτησης.