Αυστραλία: Μελέτη αποκαλύπτει ότι το μπλόκο στα social media «σκοντάφτει» στους ελέγχους ηλικίας

Η προσπάθεια της Αυστραλίας να εφαρμόσει την πρώτη παγκοσμίως απαγόρευση χρήσης των social media από παιδιά κάτω των 16 ετών φαίνεται να συναντά εμπόδια ήδη από το πρώτο στάδιο: τον έλεγχο της ηλικίας των χρηστών.

Όπως μεταδίδει το Reuters, μια νέα μελέτη από την ίδια την ομάδα ειδικών που είχε συμβουλεύσει την κυβέρνηση για την εφαρμογή των περιορισμών, αποδεικνύει ότι οι έφηβοι συνεχίζουν να σκρολάρουν ανενόχλητοι και, όπως φαίνεται, αρκεί ένα μικρό ψεματάκι στην ημερομηνία γέννησης για να καταρρεύσει ένας ολόκληρος κρατικός νόμος.

Η Βρετανία προστίθεται στις χώρες που απαγορεύουν social media κάτω των 16 ετών – αλλά αρκεί;

Από τον περασμένο Δεκέμβριο, ο νέος νόμος της Αυστραλίας σε υποχρεώνει – αν είσαι κάτω των 16 ετών – να μείνεις εκτός πλατφορμών όπως το Instagram, το Snapchat και το YouTube. Οι εταιρείες οφείλουν να λάβουν «λογικά μέτρα» για να συμμορφωθούν, με την κυβέρνηση να προτείνει πολλαπλούς ελέγχους για την εξακρίβωση της ηλικίας. Ωστόσο, η απαγόρευση έχει δεχτεί έντονη κριτική, καθώς μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότεροι έφηβοι βρίσκουν εύκολα το «παράθυρο» για να μπουν. Αυτό ανάγκασε την κυβέρνηση τον περασμένο μήνα να διπλασιάσει το μέγιστο πρόστιμο και να απειλήσει τους τεχνολογικούς κολοσσούς με δικαστήρια.

Οι πλατφόρμες δεν ζήτησαν ποτέ απόδειξη ηλικίας

Η ομάδα δοκιμών λογισμικού KJR, η οποία το 2025 είχε πραγματοποιήσει δοκιμές τεχνολογιών διασφάλισης ηλικίας σε περισσότερους από 1.000 Αυστραλούς, δημιούργησε 50 δοκιμαστικούς λογαριασμούς μετά την έναρξη ισχύος του νόμου. Όπως δήλωσε στο Reuters ο Andrew Hammond, διευθυντής της KJR, κανένας από αυτούς τους λογαριασμούς δεν κλήθηκε να αποδείξει την ηλικία του, παρότι οι ερευνητές είχαν δηλώσει ότι οι χρήστες ήταν 16 ετών.

Το εύρημα αυτό αποκαλύπτει ένα σημαντικό κενό στη διαδικασία: ενώ η συζήτηση μέχρι σήμερα επικεντρωνόταν στην ακρίβεια των τεχνολογιών αναγνώρισης ηλικίας μέσω φωτογραφιών, το αρχικό στάδιο ελέγχου - όπου οι πλατφόρμες προσπαθούν να εκτιμήσουν την ηλικιακή ομάδα ενός χρήστη από τη διαδικτυακή του συμπεριφορά - φαίνεται να μην εντοπίζει αποτελεσματικά τους νεαρούς χρήστες. «Θα έπρεπε να σου ζητείται να αποδείξεις την ηλικία σου. Δεν μας ζητήθηκε ούτε μία φορά να επιβεβαιώσουμε την ηλικία μας ή να χρησιμοποιήσουμε κάποιο σύστημα διασφάλισης ηλικίας», ανέφερε ο Hammond.

Οι 50 λογαριασμοί παραμένουν ενεργοί και έχουν κατανεμηθεί σε εννέα από τις δέκα πλατφόρμες που υπόκεινται στους περιορισμούς, μεταξύ των οποίων το Instagram της Meta, το Snapchat της Snap, το TikTok και το YouTube της Google. Ορισμένοι από τους δοκιμαστικούς λογαριασμούς έλαβαν διαφημίσεις για τραπεζικά προϊόντα που απευθύνονται σε νέους, κάτι που δείχνει ότι οι πλατφόρμες πιθανότατα είχαν καταγράψει την ηλικιακή κατηγορία του χρήστη.

Παράλληλα, ένας λογαριασμός στο X, ο οποίος είχε δηλώσει ηλικία 16 ετών, φέρεται να έλαβε πορνογραφικό περιεχόμενο, σύμφωνα με τον Hammond.

Τα social media δεν επηρεάζουν απλώς τα παιδιά, τα αλλάζουν κι αυτό δεν μπορείς να το αγνοήσεις

Μόνο μία πλατφόρμα ζήτησε πραγματική επιβεβαίωση ηλικίας

Καμία πλατφόρμα δεν επέτρεψε τη δημιουργία λογαριασμού όταν δηλώθηκε ότι ο χρήστης ήταν κάτω των 16 ετών. Ωστόσο, σύμφωνα με τη μελέτη, μόνο η αυστραλιανή πλατφόρμα ζωντανής μετάδοσης Kick αρνήθηκε τη δημιουργία λογαριασμού χωρίς προηγούμενη απόδειξη ηλικίας.

Το Snapchat και το TikTok δεν σχολίασαν τα ευρήματα, ενώ η Google και το X δεν απάντησαν στα αιτήματα του Reuters για σχολιασμό. Η Meta υποστήριξε ότι η δοκιμή της KJR δεν ήταν σύμφωνη με τις οδηγίες της αυστραλιανής ρυθμιστικής αρχής, οι οποίες προβλέπουν σταδιακή ενίσχυση των ελέγχων όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι ένας χρήστης μπορεί να είναι ανήλικος.

Η εταιρεία πρόσθεσε ότι οι δοκιμαστικοί λογαριασμοί είχαν δηλώσει πως οι χρήστες ήταν άνω του ορίου ηλικίας και ότι δεν ήταν σαφές αν είχαν συμπεριφερθεί όπως ένας πραγματικός χρήστης κάτω των 16 ετών. Από την πλευρά της, η Kick ανέφερε ότι η εκτίμηση ηλικίας μέσω συμπεριφορικών δεδομένων δεν είναι πρακτική για μια νέα πλατφόρμα που δεν διαθέτει αρκετά στοιχεία για τους χρήστες της.

Η αυστραλιανή ρυθμιστική αρχή eSafety Commissioner δήλωσε ότι παραμένει πεπεισμένη πως οι πλατφόρμες διαθέτουν την τεχνολογία και τους πόρους για να εμποδίσουν την πρόσβαση παιδιών κάτω των 16 ετών.

Αρκεί η απαγόρευση των social media για να είναι τα παιδιά ασφαλή στο διαδίκτυο;

Οι επικριτές μιλούν για αποτυχία του αρχικού σχεδιασμού

Η εφαρμογή του μέτρου έχει βρεθεί στο επίκεντρο αντιδράσεων από την αρχή. Μετά τον αρχικό ισχυρισμό ότι περίπου 4,7 εκατομμύρια ύποπτοι λογαριασμοί ανηλίκων διαγράφηκαν μέσα σε έναν μήνα, ακολούθησαν συνεχείς αναφορές για μη συμμόρφωση των πλατφορμών. Τον Μάρτιο, η κυβέρνηση προειδοποίησε για πιθανές δικαστικές κινήσεις εναντίον πέντε εταιρειών, ενώ πρόσφατα κατηγόρησε τις πλατφόρμες ότι υπονομεύουν την εφαρμογή του νόμου.

Οι εταιρείες, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι ακολουθούν τις οδηγίες της ρυθμιστικής αρχής, οι οποίες προβλέπουν αρχικά πιο «ήπιους» ελέγχους ώστε να περιορίζεται η συλλογή προσωπικών δεδομένων. Οι πλατφόρμες δεν επιτρέπεται να βασίζονται αποκλειστικά σε κρατικά έγγραφα ταυτοποίησης, λόγω ανησυχιών για την προστασία της ιδιωτικότητας.

«Θέλαμε να εξετάσουμε την παράκαμψη των ελέγχων, αλλά μας έλεγαν συνεχώς ότι αυτό δεν αποτελούσε μέρος της συγκεκριμένης δοκιμής», αναφέρει ο Colm Gannon από το Διεθνές Κέντρο για τα Εξαφανισμένα και Υπό Εκμετάλλευση Παιδιά. «Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι ότι το να λένε ψέματα για την ηλικία τους έχει γίνει η νούμερο ένα λύση για τους νέους».

Υπάρχει όμως ακόμα ελπίδα; Η Amanda Third, ακαδημαϊκός για τα ψηφιακά δικαιώματα των νέων, εξηγεί ότι το πλάνο ήθελε τις πλατφόρμες να ξεκινούν σιγά-σιγά και να περάσουν σε πιο εξελιγμένες μεθόδους πρόβλεψης ηλικίας στα μέσα της χρονιάς. Όπως ανέφερε, τα επόμενα δεδομένα που θα συλλεχθούν τους επόμενους μήνες ίσως δείξουν πιο αποτελεσματικά αποτελέσματα από την εφαρμογή του μέτρου.

Μέχρι τότε, αν είσαι έφηβος στην Αυστραλία, το μόνο «διαβατήριο» που χρειάζεσαι για να σκρολάρεις ανενόχλητος στο TikTok είναι... ένα μικρό, αθώο ψέμα στην ημερομηνία γέννησής σου.

Τι ισχύει στην Ελλάδα: Το «μπλόκο» έρχεται από την 1η Ιανουαρίου 2027

Η χώρα μας είναι μία από τις πρώτες ευρωπαϊκές χώρες που κατεβάζει επίσημα τον «διακόπτη» των social media για τα παιδιά. Σύμφωνα με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων προβλέπει τα εξής:

Το επίσημο όριο: Απαγορεύεται ρητά η πρόσβαση και η δημιουργία λογαριασμών σε online social media (όπως TikTok, Instagram, Facebook και Snapchat) για όλους τους ανηλίκους κάτω των 15 ετών.

Ποια παιδιά επηρεάζονται: Το μέτρο αφορά όλα τα παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2012 και μετά.

Πότε ξεκινάει: Η απαγόρευση θα τεθεί σε πλήρη ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ η σχετική νομοθεσία ψηφίζεται εντός του 2026.

Τι εξαιρείται: Το μπλόκο αφορά αποκλειστικά τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και όχι τις εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων (messaging apps).

Το «μυστικό όπλο» για τους ελέγχους ηλικίας

Για να μη συμβεί ό,τι και στην Αυστραλία η ελληνική κυβέρνηση επιστρατεύει την ηλεκτρονική ταυτότητα ανηλίκων. Η επιβεβαίωση της ηλικίας θα γίνεται μέσω του εθνικού Kids Wallet, που θα αποδεικνύει αν ο χρήστης είναι κάτω από 15 ετών.

Οι πλατφόρμες είναι πλέον υποχρεωμένες να υιοθετήσουν αξιόπιστες μεθόδους ταυτοποίησης ηλικίας, αλλιώς θα έρθουν αντιμέτωπες με βαριές κυρώσεις και τσουχτερά πρόστιμα, στα πρότυπα του ευρωπαϊκού νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA).