Γιατί οι περισσότερες δίαιτες αποτυγχάνουν στις 17 Ιανουαρίου;
Γιατί οι πρωτοχρονιάτικες αποφάσεις για διατροφή αποτυγχάνουν (και πώς να πετύχουν πραγματικά).
Κάθε Ιανουάριο, οι ίδιες υποσχέσεις επιστρέφουν: «Φέτος θα τρώω καλύτερα, θα χάσω βάρος, θα γυμνάζομαι περισσότερο» και όμως, οι περισσότερες εγκαταλείπονται μέσα σε λίγες εβδομάδες.
H «Wine and Eggs» δίαιτα της Vogue από τα '70s υποσχόταν απώλεια 2,5 κιλών σε 3 μέρες (όλο λάθος)
Δεν είναι τυχαίο ότι η 17η Ιανουαρίου έχει ονομαστεί διεθνώς Quitter’s Day: είναι η ημέρα που, σύμφωνα με δεδομένα εφαρμογών άσκησης, καταγράφεται η μεγαλύτερη πτώση στη συνέπεια.
Γιατί όμως αποτυγχάνουν τόσο συστηματικά οι καλές προθέσεις;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στην «αδύναμη θέληση» αλλά στον εγκέφαλό μας.
Ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί με «αποφάσεις ημερολογίου»
Δεν είναι τυχαίο ότι η 17η Ιανουαρίου έχει ονομαστεί διεθνώς Quitter’s Day. Είναι η ημέρα που, σύμφωνα με δεδομένα από εφαρμογές άσκησης, καταγράφεται η μεγαλύτερη εγκατάλειψη στόχων.
«Δεν αποτυγχάνουν οι άνθρωποι. Αποτυγχάνει ο τρόπος που σχεδιάζουμε τις αλλαγές», εξηγεί ο ειδικός Νίκος Καφετζόπουλος.
Η κοινή εξήγηση μιλά για έλλειψη θέλησης. Η πραγματικότητα όμως βρίσκεται βαθύτερα, στον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν έχει εξελιχθεί για απότομες αλλαγές, μακροχρόνια στέρηση και συνεχή αυτοπειθαρχία. Έχει εξελιχθεί για να εξοικονομεί ενέργεια, να αναζητά άμεση ανταμοιβή και να προστατεύεται από το στρες.
«Ο εγκέφαλος δεν συνεργάζεται με μεγάλες δηλώσεις. Συνεργάζεται με μικρές συνήθειες», τονίζει ο ειδικός Νίκος Καφετζόπουλος.
Ο αυτοέλεγχος ρυθμίζεται από τον προμετωπιαίο φλοιό, μια περιοχή που επηρεάζεται έντονα από την έλλειψη ύπνου, την κόπωση και το χρόνιο άγχος. Δηλαδή, από τις πιο συνηθισμένες συνθήκες της σύγχρονης ζωής.
Την ίδια στιγμή, το σύστημα ανταμοιβής βομβαρδίζεται από υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα σχεδιασμένα να ενεργοποιούν έντονα τη ντοπαμίνη.
«Σε ένα περιβάλλον που προκαλεί συνεχώς τον εγκέφαλο, η απαίτηση για διαρκή αυτοέλεγχο δεν είναι ρεαλιστική. Είναι άδικη», επισημαίνει.
Γιατί οι περισσότερες δίαιτες καταρρέουν
Οι περισσότερες αποφάσεις βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη θέληση: αυστηροί κανόνες, απότομες στερήσεις, υπερβολική άσκηση. Όσο περισσότερο ένα πλάνο απαιτεί συνεχή αυτορρύθμιση, τόσο πιο εύθραυστο γίνεται.
Με την πρώτη περίοδο έντονου στρες ή κόπωσης, ο εγκέφαλος επιστρέφει στις γνώριμες, «φθηνές» επιλογές.
«Δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα. Είναι βιολογία», λέει χαρακτηριστικά ο ειδικός.
Η αλλαγή που διαρκεί δεν βασίζεται στη θέληση
Οι αλλαγές που αντέχουν στον χρόνο είναι εκείνες που μειώνουν την ανάγκη για συνεχή αυτοέλεγχο.
Όταν το περιβάλλον γίνεται σύμμαχος με σταθερά γεύματα, υγιεινό φαγητό στο σπίτι, προγραμματισμένη κίνηση, η συμπεριφορά μετατρέπεται σε ρουτίνα.
«Όταν η σωστή επιλογή είναι και η εύκολη επιλογή, τότε η αλλαγή γίνεται φυσική», εξηγεί.
Η αυστηρή αυτοκριτική δεν ενισχύει την πειθαρχία. Την αποδυναμώνει. Αυξάνει το στρες και ευνοεί την παρορμητικότητα.
«Η πρόοδος δεν χτίζεται με ενοχές. Χτίζεται με επιστροφή στη ρουτίνα, ξανά και ξανά», συμπληρώνει.
Τι πραγματικά λειτουργεί
Η βιώσιμη αλλαγή στη διατροφή και στο βάρος δεν προκύπτει από μεγάλες υποσχέσεις, αλλά από μικρές, επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις που σέβονται τη βιολογία του εγκεφάλου.
«Η πραγματική μεταμόρφωση δεν ξεκινά τον Ιανουάριο. Συνεχίζεται τον Φεβρουάριο, τον Μάρτιο και μετά», καταλήγει ο Νίκος Καφετζόπουλος.
Οι αποφάσεις που αξίζουν δεν βασίζονται στη δύναμη της θέλησης, αλλά στον έξυπνο σχεδιασμό μιας καθημερινότητας που δουλεύει υπέρ μας, όχι εναντίον μας.
Ευχαριστούμε τον Νίκο Καφετζόπουλο, Κλινικό Διαιτολόγο - Διατροφολόγο
Βιβλιογραφία
1. Meule, A. (2024). Self-regulation in eating behaviors: The role of executive function in response to food stimuli. Nutrients, 16(14), 2318. https://doi.org/10.3390/nu16142318 MDPI
2. Levy, D. J., & Glimcher, P. W. (2018). Neural correlates of dietary self-control in healthy adults: A meta-analysis of functional brain imaging studies. Appetite. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29496487/ PubMed
3. Hofmann, W., Schmeichel, B. J., & Baddeley, A. D. (2012). Executive functions and self-regulation. Trends in Cognitive Sciences, 16(3), 174–180.
4. Lopez, R. B., Chen, P.-H. A., Huckins, J. F., Hofmann, W., Kelley, W. M., & Heatherton, T. F. (2017). A balance of activity in brain control and reward systems predicts self-regulatory outcomes. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 12(5), 832–838. https://doi.org/10.1093/scan/nsx016 OUP Academic
5. “The Self-Control of Eating” (2025). Review. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39094058/ PubMed
6. Neural correlates of eating habits and nutritional behaviors in the general population: A systematic review. (2025). Health Science Reports, 8(9), e71240. https://doi.org/10.1002/hsr2.71240 PubMed
7. Neurobiological regulation of eating behavior: Evidence based on non-invasive brain stimulation. (2021). Reviews in Endocrine and Metabolic Disorders. https://doi.org/10.1007/s11154-021-09697-3 Springer Nature Link
8. Stroebe, W., Papies, E. K., & Aarts, H. (2013). From homeostatic to hedonic theories of eating: Self-regulation failure in food-rich environments. Psychological Bulletin, 139(1), 70–98.
Bloggers
