Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας & η ειδικός λέει: Μην περιμένεις να καταρρεύσεις για να σε φροντίσεις

Έχετε σκεφτεί όμως γιατί πρέπει να φτάσουμε στα όριά μας για να ζητήσουμε βοήθεια; Γιατί πρέπει να εξαντληθούμε, να μην μπορούμε να κοιμηθούμε, να νιώθουμε ότι δεν αντέχουμε άλλο, να διαλυθεί μία σχέση ή να εμφανιστούν έντονα συμπτώματα για να παραδεχτούμε ότι κάτι μας δυσκολεύει; Ακόμη και αν νιώθουμε ότι πλησιάζουμε την κατάρρευση, συνεχίζουμε, λέγοντας στον εαυτό μας ότι «θα περάσει», ότι «δεν είναι και τόσο σοβαρό», ότι «υπάρχουν και χειρότερα», ότι «πρέπει να μπορώ να το διαχειριστώ μόνη μου». Αποτέλεσμα, η ψυχική μας υγεία να φτάνει σε οριακό σημείο για να αξίζει την προσοχή μας ενώ θα μπορούσε η φροντίδα προς τον εαυτό μας να ξεκινήσει πολύ νωρίτερα.

Η ψυχική υγεία των μαμάδων γίνεται επιτέλους θέμα συζήτησης – Καιρός ήταν!

Και όμως, ψυχική υγεία δεν σημαίνει μόνο απουσία ψυχικής διαταραχής

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ψυχική υγεία δεν προϋποθέτει μόνο την απουσία ψυχικής διαταραχής αλλά ορίζεται ως κατάσταση συναισθηματικής ευεξίας, όπου το άτομο μπορεί να ζει και να εργάζεται με άνεση μέσα στην κοινότητα και να ικανοποιείται από τα προσωπικά του χαρακτηριστικά επιτεύγματα.

Σήμερα λοιπόν, προσπαθούμε να αποσυνδέσουμε την ψυχική υγεία από την ψυχική ασθένεια, γνωρίζοντας ότι πρόκειται για κάτι πολύ ευρύτερο. Σχετίζεται με το πώς αισθανόμαστε στη ζωή μας, με το πώς σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας και τους άλλους, με την ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε τις απαιτήσεις της καθημερινότητας, να εργαζόμαστε, να δημιουργούμε, να αγαπάμε, να απολαμβάνουμε και να αισθανόμαστε ότι η ζωή μας έχει νόημα.

Η παγίδα του «πρέπει»

Αλήθεια, έχετε αναρωτηθεί πόσοι άνθρωποι πηγαίνουν καθημερινά στη δουλειά τους, είναι συνεπείς, φροντίζουν τους άλλους, έχουν κοινωνική ζωή, διασκεδάζουν, γελάνε, ενώ μέσα τους όμως νιώθουν άδειοι, μόνοι, κουρασμένοι, ξεγελώντας τους γύρω τους; Ναι, υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μάθει να λειτουργούν «στον αυτόματο» ακόμη και όταν μέσα τους πονάνε. Έχουν μάθει ότι «πρέπει» να είναι χρήσιμοι, δυνατοί, διαθέσιμοι για τους άλλους, όχι όμως και για τον ίδιο τους τον εαυτό. Έχουν μάθει να αγωνίζονται και ότι «πρέπει» να συνεχίζουν ότι και να τους συμβεί. Πιστεύετε ότι αυτοί οι άνθρωποι αισθάνονται καλά; Δυστυχώς, όσο προσπαθούμε να χωρέσουμε σε όλα αυτά τα «πρέπει», τόσο μπορεί να απομακρυνόμαστε από αυτό που πραγματικά αισθανόμαστε και έχουμε ανάγκη.

Η παγίδα του «αργότερα»

Το ίδιο συμβαίνει επίσης, όταν μεταθέτουμε διαρκώς τη ζωή μας για αργότερα: «όταν λυθεί αυτό το πρόβλημα», «όταν αλλάξω δουλειά», «όταν κάνω μία σχέση», «όταν ηρεμήσουν τα πράγματα», «όταν…». Ξεχνάμε ότι η ζωή μας δεν είναι αιώνια, ακόμη και ότι δεν γνωρίζουμε τι μας επιφυλάσσει το «αύριο». Όπως επίσης ότι η ζωή δεν σταματά ποτέ να έχει απαιτήσεις και απρόβλεπτες καταστάσεις. Και κάπως έτσι ξεχνάμε το παρόν, το «εδώ και τώρα». Και όμως, μόνο στο παρόν μπορούμε να φροντίσουμε τον εαυτό μας, να τον κατανοήσουμε, να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες του. Να αναγνωρίσουμε ότι κουραστήκαμε, ότι δεν θέλουμε κάτι ή ότι θέλουμε κάτι, να ζητήσουμε βοήθεια χωρίς ντροπή, να μιλήσουμε σε έναν άνθρωπο, να αλλάξουμε μία μικρή καθημερινή μας συνήθεια.

Η ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων στην Ελλάδα ασφυκτιά από την έλλειψη κλινών και δομών

Η παγίδα του «αυτοφροντίδας»

Πόσο δύσκολο είναι για πολλούς ανθρώπους να καταλάβουν το βαθύ νόημα της αυτοφροντίδας και ότι δεν πρόκειται για πολυτέλεια ή ναρκισσισμό. Αυτοφροντίδα σημαίνει να θυμάμαι ότι υπάρχω και εγώ μέσα στις σχέσεις μου, στην οικογένεια, στη δουλειά και στις υποχρεώσεις μου, να μπορώ «να ακούω» την κούρασή μου ή αυτό που το σώμα μου ή ο ψυχισμός μου προσπαθούν να μου πουν, πχ. πότε έχω κουραστεί, πιεστεί, φοβηθεί, πότε χρειάζομαι όρια, ξεκούραση ή ψυχική στήριξη.

Η παγίδα του «Εγώ έτσι είμαι»

«Τι να κάνω; Εγώ έτσι είμαι! Δεν μπορώ να αλλάξω!» Πόσο άδικο για τον εαυτό μας να συνηθίζουμε τη δυσκολία μας τόσο πολύ ώστε τη θεωρούμε κομμάτι του χαρακτήρα μας. Και όμως, δεν είναι όλα όσα έχουμε συνηθίσει στοιχεία της προσωπικότητάς μας. Κάποια στοιχεία μας είναι απλά τρόποι που κάποτε χρησιμοποιήσαμε και μάθαμε για να προστατευτούμε, να αντέξουμε ή να μη χάσουμε σημαντικές σχέσεις. Και ίσως τότε να λειτούργησαν αποτελεσματικά. <κάτι που δεν σημαίνει όμως ότι χρειάζεται να ακολουθούμε για πάντα, καθώς πολλά έχουν αλλάξει από τότε. Σκεφτείτε το βρέφος που για να επικοινωνήσει δεν έχει άλλο τρόπο από το κλάμα και είναι εντάξει για τότε. Σήμερα όμως που το βρέφος έχει μεγαλώσει, έχει αλλάξει προφανώς τρόπους επικοινωνίας, διαφορετικά θεωρούμε ότι υπάρχει πρόβλημα.

Η παγίδα του «Δεν έχω ανάγκη από βοήθεια»

Δυστυχώς, αρκετοί είναι εκείνοι που θεωρούν την αναζήτηση βοήθειας, ένδειξη αδυναμίας και ευαλωτότητας. Και μιλάω περισσότερο για την αναζήτηση ψυχικής βοήθειας. Πόσο επίσης σημαντική η κατανόηση γιατί επαναλαμβάνουμε κάποια δυσλειτουργικά μοτίβα, γιατί δυσκολευόμαστε να βάλουμε όρια, γιατί φοβόμαστε την απόρριψη, γιατί μένουμε σε σχέσεις που μας πληγώνουν ή γιατί αισθανόμαστε ενοχές όταν φροντίζουμε τον εαυτό μας.

01

03

Η πρόληψη αφορά και την ψυχική μας υγεία

Ναι, όπως φροντίζουμε προληπτικά τη σωματική μας υγεία, έτσι χρειάζεται να φροντίζουμε και την ψυχική. Άλλωστε, μας είναι γνώριμη φράση «νοῦς ὑγιής ἐν σώματι ὑγιεῖ». Ας κρατήσουμε ότι η ψυχική ανθεκτικότητα χτίζεται από την παιδική και εφηβική μας ηλικία, όταν μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας, όταν μιλάμε για αυτά, όταν ζητάμε βοήθεια, όταν δημιουργούμε ασφαλείς σχέσεις, όταν γνωρίζουμε τα όριά μας, όταν μπορούμε να αντέξουμε τη ματαίωση χωρίς να νιώθουμε ότι καταρρέει ολόκληρος ο κόσμος μας. Όσο πιο γερά λοιπόν χτίζεται ο ψυχικός κόσμος ενός παιδιού και ενός εφήβου, τόσο περισσότερα εφόδια αποκτά για να αντιμετωπίσει τις αλλαγές, την απόρριψη, το άγχος, την αποτυχία, τις σχέσεις και τις απαιτήσεις της ενήλικης ζωής. Πόσο σημαντική η αναγνώριση του τι μας συμβαίνει και να το ονομάσουμε.

Νέα έρευνα για την ψυχική υγεία των αγοριών στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα που πρέπει να ακούσει κάθε μαμά

Το σώμα μας συνήθως φορές μάς προειδοποιεί

Ναι, το σώμα μας στέλνει σημάδια, προσπαθώντας να μας προειδοποιήσει και να έχει την προσοχή γύρω από το ότι «κάτι δεν πάει καλά». Κάποια παραδείγματα είναι δυσκολίες στον ύπνο, μόνιμη κόπωση, μυϊκή ένταση, πονοκέφαλοι, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, μεταβολές στην όρεξη ή στη σεξουαλική επιθυμία. Αν εμείς αγνοούμε αυτά τα προειδοποιητικά σημάδια, αργά ή γρήγορα θα φτάσουμε στην κατάρρευση, ψυχική ή/και σωματική, μέσα από την εξουθένωση, το άγχος, ή μια δύσκολη φάση ζωής, όπως ένας χωρισμός, μία απώλεια.

Δεν χρειάζεται να καταρρεύσεις για να ζητήσεις βοήθεια

Συνεπώς, χρειάζεται να χτίσουμε την φροντίδα του εαυτού μας, λίγο λίγο, μέρα με την ημέρα. Φροντίδα σωματική μέσα από την καλή διατροφή, την άσκηση, τις εξετάσεις στους γιατρούς κάθε χρόνο αλλά και φροντίδα ψυχική, μέσα από την αναγνώριση του «Πώς είμαι; Πώς νιώθω; Τι μου συμβαίνει; Τι έχω ανάγκη;» Να μπορούμε να ζούμε, να νιώθουμε, να σχετιζόμαστε, να δημιουργούμε και να βρίσκουμε μικρές στιγμές που δίνουν νόημα. Να μη αφεθούμε να φτάσουμε στο «δεν αντέχω άλλο» για να δικαιούμαστε βοήθεια.

Και όπως έχω γράψει και παλαιότερα, η ευτυχία δεν είναι κάτι μεγάλο και τεράστιο αλλά μικρές, μικρές στιγμές που ενώνονται και μας χαρίζουν μία γεμάτη αίσθηση.

Μαρίνα Μόσχα

Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Αγωγής Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας