Το σώμα σου αλλάζει όσο μεγαλώνεις - 4 αλλαγές από τα 20 στα 40+ που πρέπει να γνωρίζεις

Η γυναικολογική υγεία – όπως άλλωστε και η υγεία γενικότερα – επηρεάζεται από την ηλικία και θα μπορούσαμε να «ξεχωρίσουμε» 4 βασικούς «τομείς», στους οποίους οι σχετικές αλλαγές είναι ιδιαίτερα αισθητές από τα 20 στα 40 και μετά.

Οι τομείς αυτοί της γυναικολογικής υγείας είναι:

• η γονιμότητα - η δυνατότητα μίας γυναίκας να “πιάσει” παιδί φθάνει στο “μέγιστο” περίπου στα 25, ενώ από την ηλικία αυτή και μετά η γονιμότητα παρουσιάζει μια σταδιακή κάμψη (πτώση), μάλιστα μετά τα 35 η κάμψη αυτή γίνεται ακόμα πιο απότομη
• η πιθανότητα εκδήλωσης γυναικολογικών καρκίνων - ενώ ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι συχνότερος σε νεαρότερες γυναίκες, οι πιθανότητες εκδήλωσής του μειώνονται με την ηλικία, αντίθετα αυξάνονται οι πιθανότητες εκδήλωσης άλλων μορφών γυναικολογικού καρκίνου και συγκεκριμένα του καρκίνου του ενδομητρίου, του καρκίνου των ωοθηκών και φυσικά του καρκίνου του μαστού
• η οστεοπόρωση - με τον όρο οστεοπόρωση αναφερόμαστε στην σταδιακή απώλεια της αντοχής των οστών, τα οποία γίνονται πιο “εύθραυστα” με αποτέλεσμα να αυξάνεται η πιθανότητα εκδήλωσης καταγμάτων. Ο δείκτης “οστικής υγείας”, που χρησιμοποιούμε, είναι η οστική μάζα (ή οστική πυκνότητα) και μετράται δια της μεθόδου της διπλής φωτονιακής απορρόφησης, που μοιάζει με ακτινογραφία. Η οστική μάζα φθάνει στο μέγιστό της περίπου στα 20 έτη και έπειτα σταδιακά μειώνεται. Η μείωση της οστικής μάζας είναι ταχύτερη μετά την εμμηνόπαυση, με αποτέλεσμα την αύξηση των πιθανοτήτων εκδήλωσης καταγμάτων.
• η σεξουαλική υγεία - όσο η γυναίκα “μπαίνει” στο μεταβατικό στάδιο της ζωής της, που ονομάζεται κλιμακτήριος, και πλησιάζει προς την εμμηνόπαυση, μπορεί να συναντήσει προβλήματα, τα οποία ενδέχεται να “περιπλέξουν” την σεξουαλική της ζωή, όπως: την κολπική ξηρότητα, που καθιστά τη διείσδυση του πέους στον κόλπο επώδυνη, αλλά και την ακράτεια ούρων, όπως και τις εξάψεις

Οι αλλαγές αυτές στη γυναικολογική υγεία λαμβάνονται πάντα υπόψη από το γυναικολόγο, προκειμένου να καταρτισθεί ένα ολοκληρωμένο και εξατομικευμένο πρόγραμμα πρόληψης τέτοιων προβλημάτων.

Έλα όμως να δούμε πιο αναλυτικά πώς η γυναικολογική υγεία αλλάζει από τα 20 στα 40…

Από τα 20 στα 40, μειώνεται η γονιμότητά σου…

Στην σημερινή κοινωνία οι εκπαιδευτικές, επαγγελματικές και φυσικά οι κοινωνικές υποχρεώσεις έχουν οδηγήσει τη γυναίκα να ξεκινάει τη διαδικασία απόκτησης παιδιών σε μεγαλύτερη ηλικία. Το φαινόμενο αυτό είναι παγκόσμιο με όλο και περισσότερες γυναίκες να αποκτούν το πρώτο τους παιδί σε ηλικία μεγαλύτερη των 35 ετών.

Είναι όμως στατιστικά επιβεβαιωμένο, πως η γονιμότητα της γυναίκας μειώνεται, όσο η ηλικία προχωρά. Έτσι μία γυναίκα με ηλικία μικρότερη των 30 ετών έχει 85% πιθανότητα να συλλάβει μετά από προσπάθειες ενός έτους. Οι πιθανότητες αυτές όμως μειώνονται στο 66% στα 35 και στο 44% στα 40. Επίσης, οι μεγαλύτερες γυναίκες έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να αντιμετωπίσουν το ενδεχόμενο αποβολής. Ενδεικτικά αναφέρουμε, πως το ποσοστό αποβολής στα 40 υπολογίζεται στο 27%, ενώ σε ηλικίες μικρότερες των 30 το αντίστοιχο ποσοστό είναι 16%.

Αντίστοιχα, μειώνονται και οι πιθανότητες επιτυχίας ενδεχόμενης θεραπείας εξωσωματικής γονιμοποίησης. Έτσι, οι πιθανότητες επίτευξης κύησης με εξωσωματική γονιμοποίηση σε γυναίκες με ηλικία μικρότερη των 30 ετών ανέρχονται στο 69,4%, ενώ για τα ηλικιακά φάσματα 30 με 34, 35 με 39 και 40 με 43, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 52,6%, 27,4% και 9,4%. Για δε τις γυναίκες, που είναι στα 45, οι πιθανότητες απόκτησης τέκνου με εξωσωματική φθάνουν μόνον το 2,9% ανά κύκλο.

Η μείωση της γονιμότητας με την ηλικία εθεωρείτο, πως οφειλόταν στην πτώση της ποιότητας των ωαρίων. Τελευταία όμως διατυπώθηκε και η άποψη, πως ενδεχομένως με την ηλικία να “μειώνεται” και η ικανότητα της μήτρας να “κρατήσει” την κύηση. Συγκεκριμένα, επιστήμονες παρατήρησαν, πως, όσο προχωρά η ηλικία της γυναίκας, μειώνονται και οι πιθανότητες αυτή να αποκτήσει μωρό ακόμα και μετά από δωρεά ωαρίων (στις περιπτώσεις αυτές χρησιμοποιούνται ωάρια από νεαρές γυναίκες, τα οποία γονιμοποιούνται με το σπέρμα του συντρόφου της ενδιαφερομένης και στη συνέχεια τα έμβρυα, που προκύπτουν, μεταφέρονται στη μήτρα της).

Για όλους αυτούς τους λόγους συνιστάται είτε η γυναίκα να “προγραμματίσει” την έναρξη της διαδικασίας απόκτησης παιδιού σε όσο το δυνατόν μικρότερη ηλικία ή, αν αυτό δεν είναι δυνατό, μπορεί να συζητηθεί το ενδεχόμενο κατάψυξης ωαρίων της. Η μέθοδος αυτή όμως έχει μεγαλύτερα ποσοστά επιτυχίας, αν η διαδικασία γίνει κοντά στα 30.

Από τα 20 στα 40 θα πρέπει να “έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά” για σημάδια γυναικολογικού καρκίνου…

Ξεκινάμε με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Αυτός ο τύπος καρκίνου συνδέεται με τη λοίμωξη από τον ιό HPV και οι πιθανότητες εκδήλωσής του αυξάνονται προοδευτικά από τις ηλικίες 15 – 19 ετών, οπότε και οι πιθανότητες αυτές είναι υπαρκτές μεν, ιδιαίτερα όμως χαμηλές δε έως τις ηλικίες μεταξύ 40 – 44 ετών, οπότε και αυτές “κορυφώνονται” για να “πέσουν” ελαφρά για τις ηλικίες 45 – 49 ετών. Πάντως, αυτή η μορφή καρκίνου, αν και σπανιότερα, εντοπίζεται ακόμα και σε γυναίκες μετά τα 65. Είμαστε τυχεροί, διότι χάρη στο test Παπανικολάου και την κολποσκόπηση είναι δυνατόν να εντοπίσουμε στον τράχηλο της μήτρας προκαρκινικές αλλοιώσεις, δηλαδή αλλαγές, οι οποίες θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε πραγματικό καρκίνο και να τις αντιμετωπίσουμε έγκαιρα, χωρίς να ταλαιπωρηθεί ιδιαίτερα η γυναίκα. Γι’ αυτό μην ξεχνάς το τακτικό ραντεβού σου με το Γυναικολόγο!

Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συνηθέστερος καρκίνος για γυναίκες ηλικίας 20 με 49 ετών. Όμως κατά κανόνα η γυναίκα αρχίζει να υποβάλλεται σε τακτική μαστογραφία από την ηλικία των 40 ετών και μετά, οπότε και οι πιθανότητες εκδήλωσης της νόσου είναι αυξημένες. Με την εξέταση αυτή, ιδιαίτερα αν συνδυάζεται και με το υπερηχογράφημα μαστών είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε τη νόσο, σε αρχικό στάδιο, οπότε και η θεραπεία είναι σαφώς λιγότερο επώδυνη για τη γυναίκα, αλλά και πιο αποτελεσματική. Πάντω αν έχεις συγγενείς πρώτου βαθμού, με καρκίνο του μαστού, ενδεχομένως, η παρακολούθηση να αρχίσει πριν τα 40.

Ο καρκίνος του ενδομητρίου, αν και καταγράφεται ως ο τέταρτος πιο συνηθισμένος καρκίνος μεταξύ των γυναικών, είναι μάλλον σπάνιος πριν την ηλικία των 50 ετών. Η συχνότητά του όμως φαίνεται, πως είχε αυξητικές τάσεις σε μικρότερες ηλικίες. Συνήθως, αυτή η μορφή καρκίνου εκδηλώνεται με αιμορραγία από τον κόλπο, οπότε και συχνά ο ιατρός θα συστήσει την υποβολή της γυναίκας σε μία επέμβαση, που ονομάζεται υστεροσκόπηση, στα πλαίσια της οποίας θα εξετάσει με κάμερα το εσωτερικό της μήτρας και θα πάρει βιοψίες, αν κρίνει, πως κάτι τέτοιο είναι σκόπιμο.

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι ένας “ύπουλος” καρκίνος, διότι είναι δεν υπάρχουν αξιόπιστες μέθοδοι να διαγνωστεί σε αρχικά στάδια, ειδικά αφού δεν “δίνει” συμπτώματα παρά μόνον αφού “προχωρήσει” σημαντικά. Έτσι, συνήθως, όταν διαγνωσθεί, βρίσκεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο με τη θεραπεία του να παρουσιάζεται αρκετά προβληματική. Οι θάνατοι από αυτού το είδους του καρκίνου είναι μάλλον σπάνιοι πριν την ηλικία των 40 ετών. Ο κίνδυνος όμως αυξάνεται σταδιακά μετά τα 40 και “απότομα” για τις ηλικίες 55 με 64 ετών, ενώ κορυφώνεται για τις ηλικίες 65 με 74 ετών, για να “πέσει” σταδιακά έως τα 85, παραμένοντας όμως ακόμα υψηλός. Δεδομένης της δυσκολίας εντοπισμού του καρκίνου των ωοθηκών σε αρχόμενο στάδιο κάποιοι επιστήμονες πλέον προτείνουν την αφαίρεση των σαλπίγγων, τουλάχιστον αν προκύψει “ευκαιρία” στα πλαίσια άλλης επέμβασης, προκειμένου να μειωθεί ο σχετικός κίνδυνος σημαντικά.

Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή στις γυναίκες, απ’ ό,τι στους άνδρες…

Τα οστά, αν και «άκαμπτα», είναι «ζωντανός» ιστός, ο οποίος δομείται και αποδομείται διαρκώς καθ’ όλο το βίο μας. Θα μπορούσε κάποιος να πει, ότι τα οστά σου βρίσκονται σε μία «αέναη» (διαρκή) διαδικασία ανανέωσης.

Σε νεαρή ηλικία η δημιουργία νέου οστικού ιστού είναι ταχύτερη από την καταστροφή του παλαιού. Για το λόγο αυτό η μάζα των οστών (η οστική μάζα) σταδιακά αυξάνεται. Μετά τα πρώτα χρόνια της τρίτης δεκαετίας της ζωής (μετά τα 20 δηλαδή), η διαδικασία δημιουργίας νέου οστικού ιστού σταδιακά επιβραδύνεται. Η μέγιστη τιμή οστικής μάζας, ανάλογα και με την περιοχή του σώματος, που αυτή μετράται, αλλά και ανάλογα με το φύλο, καταγράφεται μεταξύ των 16 και των 40 ετών.

Όσο η ηλικία προχωρά, η ταχύτητα καταστροφής του οστικού ιστού σταδιακά ξεπερνά την ταχύτητα δημιουργίας νέου οστικού ιστού. Έτσι σταδιακά μειώνεται και η οστική μάζα.

Με τον όρο οστεοπόρωση αναφερόμαστε στην κλινική αυτή οντότητα, η οποία χαρακτηρίζεται από την υπέρμετρη απώλεια οστικού ιστού.

Κατά συνέπεια, η αντοχή των οστών στη μηχανική καταπόνηση μειώνεται. Τα οστά καθίστανται «αδύναμα» και εύθραυστα. Έτσι η στήριξη, που αυτά παρέχουν στο σώμα καθίσταται «αμφίβολη», ενώ αυξημένη είναι και η πιθανότητα καταγμάτων, ειδικά οστών, που δέχονται και μεγαλύτερο βάρος.

Έχει υπολογισθεί, πως 1 στις 3 γυναίκες, που είναι μεγαλύτερες των 50 ετών, θα παρουσιάσουν κάταγμα λόγω ευθραυστότητας των οστών τους (δηλαδή τα οστά “σπάνε” εύκολα) εξαιτίας του οποίου σημαντικό ποσοστό αυτών θα χάσουν τη λειτουργική ανεξαρτησία τους.

Η διάγνωση της οστεοπόρωσης γίνεται δια της μεθόδου της διπλής φωτονιακής απορρόφησης (Dual Energy X-ray Absorsionmetry (DEXA). Πρόκειται για ένα είδος “ακτινογραφίας”, δια της οποίας η οστική μάζα του ατόμου συγκρίνεται με αυτήν ενός ατόμου 25 ετών. Η εξέταση αυτή συστήνεται για όλες τις γυναίκες με ηλικία μεγαλύτερη των 65 ετών, αλλά και σε μικρότερες γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, που έχουν παρουσιάσει κατάγματα, είναι υπερβολικά λεπτές, καπνίζουν ή έχουν οικογενειακό ιστορικό οστεοπόρωσης, καθώς και σε γυναίκες, που μπήκαν στην εμμηνόπαυση πριν τα 42.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η πρόληψη της οστεοπόρωσης με μέτρα όπως:

• η λήψη 1200mg ασβεστίου την ημέρα μετά τα 51

• η λήψη βιταμίνης D, αν αυτό κριθεί σκόπιμο

• η διακοπή του καπνίσματος και η περιορισμένη κατανάλωση οινοπνευματωδών

• η άσκηση, που επικεντρώνεται στη μυϊκή ενδυνάμωση

Από τα 20 στα 40 επηρεάζεται η σεξουαλική σου υγεία…

Λέμε, πως μία γυναίκα έχει μπει στην εμμηνόπαυση, όταν έχει τουλάχιστον 12 μήνες να δει περίοδο. Στην Ελλάδα η ηλικία εμμηνόπαυσης να ανέρχεται στα 48,7 έτη με τις περισσότερες γυναίκες να μπαίνουν σε αυτήν τη φάση της ζωής τους μεταξύ των 46 και 52 ετών περίπου. Υπάρχουν όμως και οι γυναίκες, που θα δουν την εμμηνόπαυση νωρίς, οπότε – ειδικά αν η εμμηνόπαυση έρθει πριν τα 40 έτη – μιλάμε για πρώιμη εμμηνόπαυση. Το ποσοστό των γυναικών με πρώιμη εμμηνόπαυση στην Ευρώπη και στην Ανατολική Μεσόγειο έχει υπολογισθεί στο 1,58%. Κάποιες γυναίκες θα δουν την εμμηνόπαυση μεταξύ των 40 και των 45 ετών και το ποσοστό τους στην Ανατολική Μεσόγειο έχει υπολογισθεί στο 4,92%.

Η εμμηνόπαυση όμως δεν έρχεται “μια κι έξω”, αλλά σταδιακά ή – όπως λέμε – “κλιμακωτά”. Και ερχόμαστε στον όρο “κλιμακτήριος”, που περιγράφει ακριβώς αυτή τη “σταδιακή” ή “κλιμακωτή” μετάβαση προς την εμμηνόπαυση. Κατά το στάδιο αυτό μειώνεται προοδευτικά η παραγωγή ορμονών από τις ωοθήκες και η γυναίκα μπορεί να διαπιστώσει αλλαγές στον κύκλο της με συνηθέστερη την αύξηση του διαστήματος μεταξύ των διαδοχικών περιόδων, οπότε και συχνά αναφέρει καθυστέρηση μεγαλύτερη των 7 ημερών.

Η μείωση της παραγωγής των ωοθηκικών ορμονών κατά την κλιμακτήριο και ειδικά η παύση της παραγωγής τους μετά την εμμηνόπαυση, ως συνέπεια έχει την μείωση της παραγωγής κολλαγόνου από τα κύτταρα του κόλπου με αποτέλεσμα την εμφάνιση κολπικής ξηρότητας και πόνου στη σεξουαλική επαφή, αλλά και ακράτειας ούρων.

Η κατάσταση αυτή μπορεί να αντιμετωπισθεί εύκολα, ανώδυνα και αποτελεσματικά χάρη στους ειδικούς υπερήχους HIFU. Οι υπέρηχοι αυτοί έχουν υψηλή ενέργεια και προκαλούν αύξηση της θερμοκρασίας για ένα δέκατο του δευτερολέπτου στο τοίχωμα του κόλπου σου. Έτσι αναδομείται άμεσα και ανώδυνα το κολλαγόνο, του τοιχώματος του κόλπου και αντιμετωπίζεται η κολπική ξηρότητα και ο πόνος στη σεξουαλική επαφή, αλλά και η ήπια ακράτεια ούρων, που ενδεχομένως διαπίστωσες τώρα τελευταία…

Συσχέτιση μεταξύ ακράτειας ούρων και σεξουαλικής δυσλειτουργίας κατεγράφη ήδη από τον προηγούμενο αιώνα.

Αν και οι ακριβείς μηχανισμοί, μέσω των οποίων σχετίζεται η ακράτεια ούρων με τη σεξουαλική δυσλειτουργία δεν έχουν διασαφηνισθεί, η σχέση αυτή έχει διαπιστωθεί από πλήθος επιστημόνων. Φαίνεται πάντως, πως η εκδήλωση ακράτειας ούρων ως αποτέλεσμα έχει τη μείωση της διάθεσης της γυναίκας για σεξουαλική επαφή, ενώ όσο πιο έντονα είναι τα σημεία ακράτειας ούρων, τόσο επιδεινώνεται και η όποια σεξουαλική δυσλειτουργία.

Η ακράτεια ούρων μάλιστα αντιμετωπίζεται ακόμα αποτελεσματικότερα, αν η θεραπεία με υπερήχους HIFU συνδυαστεί με την ενδυνάμωση των μυών του κόλπου χάρη στην θεραπεία με την ηλεκτρομαγνητική τεχνολογία HIFEM.

Φαίνεται μάλιστα, πως η θεραπεία HIFEM έχει και ένα “παράπλευρο” όφελος: τη βελτίωση της ερωτικής διάθεσης, αλλά και της ικανότητας των γυναικών να φθάσουν σε οργασμό. Ενδέχεται, η βελτίωση της ερωτικής διάθεσης της γυναίκας, που έχει ακράτεια, μετά από τη θεραπεία HIFEM, αλλά και η μεγαλύτερη ευχέρειά της να φθάσει σε οργασμό να οφείλεται εν μέρει και στην καλύτερη λίπανση του κόλπου χάρη στη συγκεκριμένη θεραπεία.

Εμπόδιο όμως στη σεξουαλική ικανοποίηση κατά την κλιμακτήριο και την εμμηνόπαυση αποτελούν και οι εξάψεις. Η πλειονότητα των γυναικών περιγράφουν τις εξάψεις στην εμμηνόπαυση ως ένα αίσθημα αιφνιδίου και συντόμου ξεσπάσματος θερμότητας. Το αίσθημα αυτό ενδέχεται να εξαπλώνεται σε όλο το σώμα, αλλά συνηθέστερα εντοπίζεται κατά κύριο λόγο στο πρόσωπο, στο λαιμό και στο στήθος.

Οι εξάψεις σε αρκετές περιπτώσεις συνοδεύονται από εφίδρωση και παροδική ερυθρότητα του δέρματος, ειδικά στο πρόσωπο

Μία έξαψη ενδέχεται να διαρκέσει από 1 με 2 λεπτά, έως ακόμα και 5 λεπτά, ενώ συχνά συνοδεύεται από ταχυπαλμία και διαταραχές στη διάθεση (ταραχή). Η αποδρομή της έξαψης συνήθως συνοδεύεται από αίσθημα δροσιάς.

Έχει φανεί, πως η εκδήλωση εξάψεων στην εμμηνόπαυση, έχει ως αποτέλεσμα την μείωση των σεξουαλικών επαφών.

Σήμερα μπορούμε να επιτύχουμε αποτελεσματική αντιμετώπιση των εξάψεων τόσο με τη χορήγηση ορμονικής θεραπείας, όσο και μη ορμονικών σκευασμάτων, όπως αντικαταθλιπτικών, ενώ, σύμφωνα και με τη σχετική οδηγία, όπως αυτή δημοσιεύθηκε από το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων Και Γυναικολόγων (American College of Obstetricians and Gynecologists), επωφελής φαίνεται να είναι η σωματική άσκηση, η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (είναι είδος ψυχοθεραπείας), αλλά και Γνωσιακή Συμπεριφορική Κλινική Υπνοθεραπεία (Γνωστή και ως Κλινική Ύπνωση) (American College of Obstetricians & Gynecologists, 2026).

Δες στο παρακάτω video, πώς αντιμετωπίζουμε την ξηρότητα και την ακράτεια.

Δρ Μενέλαος ΚΩΝ.Λυγνός, MSc, PhD

Μαιευτήρας- Χειρουργός Γυναικολόγος

Master of Science University College London

Διδάκτωρ Μαιευτικής Γυναικολογίας

www.eleftheia.gr

IG: @dr.menelaos_lygnos

You Tube

^{Ενδεικτική βιβλιογραφία}

^{Adamopoulos DA, Karamertzanis M, Thomopoulos A, et al. Age at menopause and prevalence of its different types in contemporary Greek women. Menopause (New York, N.Y.). 2002 Nov-Dec;9(6):443-448. DOI: 10.1097/00042192-200211000-00010. PMID: 12439104.}

^{Adebayo FO, Ameh N, Adesiyun AG, Ekele BA, Wada I. Correlation of female age with outcome of IVF in a low-resource setting. Int J Gynaecol Obstet. 2023 Apr;161(1):283-288. doi: 10.1002/ijgo.14545. Epub 2022 Nov 15. PMID: 36330818.}

^{American College of Obstetricians & Gynecologists' Committee on Clinical Practice Guidelines–Gynecology. ACOG Clinical Practice Guideline: Management of Menopause-Related Vasomotor, Sleep, and Mood Symptoms. Obstet Gynecol. 2026 Nov 1;148(5):e345-e369. doi: 10.1097/AOG.0000000000006428. PMID: 42878500.}

^{Braun MM, Overbeek-Wager EA, Grumbo RJ. Diagnosis and Management of Endometrial Cancer. Am Fam Physician. 2016 Mar 15;93(6):468-74. PMID: 26977831.}

^{Burzynski B, Gibala P, Soltysiak-Gibala Z, Jurys T, Przymuszala P, Rzymski P, Stojko R. How Urinary Incontinence Affects Sexual Activity in Polish Women: Results from a Cross-Sectional Study. Int J Environ Res Public Health. 2022 Oct 24;19(21):13818. doi: 10.3390/ijerph192113818. PMID: 36360700; PMCID: PMC9657329.}

^{Burzyński B, Kwiatkowska K, Sołtysiak-Gibała Z, Bryniarski P, Przymuszała P, Wlaźlak E, Rzymski P. Impact of stress urinary incontinence on female sexual activity. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2021 Jan;25(2):643-653. doi: 10.26355/eurrev_202101_24622. PMID: 33577017.}

^{Çayan S, Yaman Ö, Orhan İ, Usta M, Başar M, Resim S, Aşcı R, Gümüş B, Kadıoğlu A. Prevalence of sexual dysfunction and urinary incontinence and associated risk factors in Turkish women. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2016 Aug;203:303-8. doi: 10.1016/j.ejogrb.2016.06.030. Epub 2016 Jul 5. PMID: 27423031.}

^{Delbaere I, Verbiest S, Tydén T. Knowledge about the impact of age on fertility: a brief review. Ups J Med Sci. 2020 May;125(2):167-174. doi: 10.1080/03009734.2019.1707913. Epub 2020 Jan 22. PMID: 31964217; PMCID: PMC7721003.}

^{Duralde ER, Rowen TS. Urinary Incontinence and Associated Female Sexual Dysfunction. Sex Med Rev. 2017 Oct;5(4):470-485. doi: 10.1016/j.sxmr.2017.07.001. Epub 2017 Aug 18. PMID: 28827036.}

^{Elgayar SL. Combined effects of high-intensity focused electromagnetic therapy and pelvic floor exercises on pelvic floor muscles and sexual function in postmenopausal women. Obstet Gynecol Sci. 2024 Nov;67(6):574-585. doi: 10.5468/ogs.24103. Epub 2024 Nov 5. PMID: 39500313; PMCID: PMC11581814.}

^{Elgayar SL. Combined effects of high-intensity focused electromagnetic therapy and pelvic floor exercises on pelvic floor muscles and sexual function in postmenopausal women. Obstet Gynecol Sci. 2024 Nov;67(6):574-585. doi: 10.5468/ogs.24103. Epub 2024 Nov 5. PMID: 39500313; PMCID: PMC11581814.}

^{Evans KL, Berenholz J, Samuels JB, Pezzella A, DeLucia CA (2023) Prospective Multi-Center Study on Long-term Effectiveness of High-Intensity Electromagnetic Field procedure for Treatment for Urinary Incontinence and Female Sexual Dysfunction. J Women's Health Care. 12(2):625}

^{Felippe MR, Zambon JP, Girotti ME, Burti JS, Hacad CR, Cadamuro L, Almeida F. What Is the Real Impact of Urinary Incontinence on Female Sexual Dysfunction? A Case Control Study. Sex Med. 2017 Mar;5(1):e54-e60. doi: 10.1016/j.esxm.2016.09.001. Epub 2017 Jan 10. PMID: 28087237; PMCID: PMC5302384.}

^{Ghazanfarpour M, Khadivzadeh T, Babakhanian M. Investigating the Relationship Between Sexual Function and Quality of Life in Menopausal Women. J Family Reprod Health. 2016 Dec;10(4):191-197. PMID: 28546818; PMCID: PMC5440818.}

^{Gomes TA, Faber MA, Botta B, Brito LGO, Juliato CRT. Severity of urinary incontinence is associated with prevalence of sexual dysfunction. Int Urogynecol J. 2020 Aug;31(8):1669-1674. doi: 10.1007/s00192-019-04092-8. Epub 2019 Aug 28. PMID: 31463526.}

^{Gunnala V, Irani M, Melnick A, Rosenwaks Z, Spandorfer S. One thousand seventy-eight autologous IVF cycles in women 45 years and older: the largest single-center cohort to date. J Assist Reprod Genet. 2018 Mar;35(3):435-440. doi: 10.1007/s10815-017-1088-y. Epub 2017 Nov 16. PMID: 29143944; PMCID: PMC5904061.}

^{Handa VL, Harvey L, Cundiff GW, Siddique SA, Kjerulff KH. Sexual function among women with urinary incontinence and pelvic organ prolapse. Am J Obstet Gynecol. 2004 Sep;191(3):751-6. doi: 10.1016/j.ajog.2003.11.017. PMID: 15467535.}

^{Haseltine KN, Chukir T, Smith PJ, Jacob JT, Bilezikian JP, Farooki A. Bone Mineral Density: Clinical Relevance and Quantitative Assessment. J Nucl Med. 2021 Apr;62(4):446-454. doi: 10.2967/jnumed.120.256180. Epub 2020 Dec 11. PMID: 33310738; PMCID: PMC8049374.}

^{Huang S, Mo Q. Trends and disparities in ovarian cancer incidence and mortality in the United States, 1999 to 2023: A population-based ecological trend analysis. Medicine (Baltimore). 2026 Jul 24;105(30):e49925. doi: 10.1097/MD.0000000000049925. PMID: 42499085; PMCID: PMC13406054.}

^{Kahn RM, Gordhandas S, Godwin K, Stone RL, Worley MJ Jr, Lu KH, Long Roche KC. Salpingectomy for the Primary Prevention of Ovarian Cancer: A Systematic Review. JAMA Surg. 2023 Nov 1;158(11):1204-1211. doi: 10.1001/jamasurg.2023.4164. Erratum in: JAMA Surg. 2023 Nov 1;158(11):1229. doi: 10.1001/jamasurg.2023.5347. Erratum in: JAMA Surg. 2023 Dec 1;158(12):1358. doi: 10.1001/jamasurg.2023.5756. Erratum in: JAMA Surg. 2026 May 1;161(5):554. doi: 10.1001/jamasurg.2026.0765. PMID: 37672283; PMCID: PMC11185162.}

^{LeBoff MS, Greenspan SL, Insogna KL, Lewiecki EM, Saag KG, Singer AJ, Siris ES. The clinician's guide to prevention and treatment of osteoporosis. Osteoporos Int. 2022 Oct;33(10):2049-2102. doi: 10.1007/s00198-021-05900-y. Epub 2022 Apr 28. Erratum in: Osteoporos Int. 2022 Oct;33(10):2243. doi: 10.1007/s00198-022-06479-8. PMID: 35478046; PMCID: PMC9546973.}

^{Liu L, Habeshian TS, Zhang J, Peeri NC, Du M, De Vivo I, Setiawan VW. Differential trends in rising endometrial cancer incidence by age, race, and ethnicity. JNCI Cancer Spectr. 2023 Jan 3;7(1):pkad001. doi: 10.1093/jncics/pkad001. PMID: 36625534; PMCID: PMC9904185.}

^{Long CY, Lin KL, Yeh JL, Feng CW, Loo ZX. Effect of High-Intensity Focused Electromagnetic Technology in the Treatment of Female Stress Urinary Incontinence. Biomedicines. 2024 Dec 18;12(12):2883. doi: 10.3390/biomedicines12122883. PMID: 39767789; PMCID: PMC11673164.}

^{Long CY, Lin KL, Yeh JL, Feng CW, Loo ZX. Effect of High-Intensity Focused Electromagnetic Technology in the Treatment of Female Stress Urinary Incontinence. Biomedicines. 2024 Dec 18;12(12):2883. doi: 10.3390/biomedicines12122883. PMID: 39767789; PMCID: PMC11673164.}

^{Lukanović D, Kunič T, Batkoska M, Matjašič M, Barbič M. Effectiveness of Magnetic Stimulation in the Treatment of Urinary Incontinence: A Systematic Review and Results of Our Study. J Clin Med. 2021 Nov 8;10(21):5210. doi: 10.3390/jcm10215210. PMID: 34768730; PMCID: PMC8584787.}

^{Lukanović D, Kunič T, Batkoska M, Matjašič M, Barbič M. Effectiveness of Magnetic Stimulation in the Treatment of Urinary Incontinence: A Systematic Review and Results of Our Study. J Clin Med. 2021 Nov 8;10(21):5210. doi: 10.3390/jcm10215210. PMID: 34768730; PMCID: PMC8584787.}

^{McCoy N, Culter W, Davidson JM. Relationships among sexual behavior, hot flashes, and hormone levels in perimenopausal women. Arch Sex Behav. 1985 Oct;14(5):385-94. doi: 10.1007/BF01542000. PMID: 4062536.}

^{Mohamed Salih EL, Farah A, Saeed Mohammed HM, Badre Adam HS, Altayeb Abdullah RB. Clinical Predictors of Successful Pregnancy After In Vitro Fertilization (IVF): A Comprehensive Systematic Review of Evidence. Cureus. 2026 Jan 4;18(1):e100734. doi: 10.7759/cureus.100734. PMID: 41640904; PMCID: PMC12866676.}

^{Pinheiro Sobreira Bezerra LR, Britto DF, Ribeiro Frota IP, Lira do Nascimento S, Morais Brilhante AV, Lucena SV, Moura Brasil DM. The Impact of Urinary Incontinence on Sexual Function: A Systematic Review. Sex Med Rev. 2020 Jul;8(3):393-402. doi: 10.1016/j.sxmr.2019.06.009. Epub 2020 May 11. Erratum in: Sex Med Rev. 2021 Jan;9(1):181. doi: 10.1016/j.sxmr.2020.10.001. PMID: 32409182.}

^{Ptaszkowski K, Malkiewicz B, Zdrojowy R, Ptaszkowska L, Paprocka-Borowicz M. Assessment of the Short-Term Effects after High-Inductive Electromagnetic Stimulation of Pelvic Floor Muscles: A Randomized, Sham-Controlled Study. J Clin Med. 2020 Mar 23;9(3):874. doi: 10.3390/jcm9030874. PMID: 32210031; PMCID: PMC7141507.}

^{Ptaszkowski K, Malkiewicz B, Zdrojowy R, Ptaszkowska L, Paprocka-Borowicz M. Assessment of the Short-Term Effects after High-Inductive Electromagnetic Stimulation of Pelvic Floor Muscles: A Randomized, Sham-Controlled Study. J Clin Med. 2020 Mar 23;9(3):874. doi: 10.3390/jcm9030874. PMID: 32210031; PMCID: PMC7141507.}

^{Ross S, Juárez SP. Variations in the prevalence of premature and early menopause in low and middle-income regions: a cross-sectional study. Climacteric. 2025 Jun;28(3):360-364. doi: 10.1080/13697137.2025.2500561. Epub 2025 May 19. PMID: 40387642.}

^{Samuels JB, Pezzella A, Berenholz J, Alinsod R. Safety and Efficacy of a Non-Invasive High-Intensity Focused Electromagnetic Field (HIFEM) Device for Treatment of Urinary Incontinence and Enhancement of Quality of Life. Lasers Surg Med. 2019 Nov;51(9):760-766. doi: 10.1002/lsm.23106. Epub 2019 Jun 7. PMID: 31172580; PMCID: PMC6851770.}

^{Samuels JB, Pezzella A, Berenholz J, Alinsod R. Safety and Efficacy of a Non-Invasive High-Intensity Focused Electromagnetic Field (HIFEM) Device for Treatment of Urinary Incontinence and Enhancement of Quality of Life. Lasers Surg Med. 2019 Nov;51(9):760-766. doi: 10.1002/lsm.23106. Epub 2019 Jun 7. PMID: 31172580; PMCID: PMC6851770.}

^{Samuels JB, Pezzella A, Berenholz J, Alinsod R. Safety and Efficacy of a Non-Invasive High-Intensity Focused Electromagnetic Field (HIFEM) Device for Treatment of Urinary Incontinence and Enhancement of Quality of Life. Lasers Surg Med. 2019 Nov;51(9):760-766. doi: 10.1002/lsm.23106. Epub 2019 Jun 7. PMID: 31172580; PMCID: PMC6851770.}

^{Santoro N. Perimenopause: From Research to Practice. J Womens Health (Larchmt). 2016 Apr;25(4):332-9. doi: 10.1089/jwh.2015.5556. Epub 2015 Dec 10. PMID: 26653408; PMCID: PMC4834516.}

^{Sebastian-Leon Patricia, Francisco Jose Sanz, Pietro Molinaro, Antonio Pellicer, Patricia Diaz-Gimeno, Advanced maternal age was associated with an annual decline in reproductive success despite use of donor oocytes: a retrospective study, Fertility and Sterility, Volume 124, Issue 4, 2025, Pages 635-644, ISSN 0015-0282, https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2025.05.150. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0015028225004388)}

^{Shanshan Xue, Yuzheng Zhang, Wenjing Qiao, Qianqian Zhao, Dingjie Guo, Binbin Li, Xue Shen, Lijie Feng, Fengyi Huang, Na Wang, Kemal Sherefa Oumer, Charkos Tesfaye Getachew, Shuman Yang, An Updated Reference for Calculating Bone Mineral Density T-Scores, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 106, Issue 7, July 2021, Pages e2613–e2621, https://doi.org/10.1210/clinem/dgab180}

^{Stokes, G., Herath, M., Samad, N., Trinh, A. and Milat, F. (2025), ‘Bone Health—Across a Woman's Lifespan’. Clinical Endocrinology, 102: 389-402. https://doi.org/10.1111/cen.15203}

^{Su CC, Sun BY, Jiann BP. Association of urinary incontinence and sexual function in women. Int J Urol. 2015 Jan;22(1):109-13. doi: 10.1111/iju.12610. Epub 2014 Aug 29. PMID: 25170688.}

^{Sutherst, J.R. (1979), SEXUAL DYSFUNCTION AND URINARY INCONTINENCE. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 86: 387-388. https://doi.org/10.1111/j.1471-0528.1979.tb10616.x}

^{Tosun H, Akınsal EC, Sönmez G, Baydilli N, Demirci D. Is the High-Intensity Focused Electromagnetic Energy an Effective Treatment for Urinary Incontinence in Women? Ther Clin Risk Manag. 2024 Nov 30;20:811-816. doi: 10.2147/TCRM.S478919. PMID: 39640007; PMCID: PMC11619107.}

^{Tosun H, Akınsal EC, Sönmez G, Baydilli N, Demirci D. Is the High-Intensity Focused Electromagnetic Energy an Effective Treatment for Urinary Incontinence in Women? Ther Clin Risk Manag. 2024 Nov 30;20:811-816. doi: 10.2147/TCRM.S478919. PMID: 39640007; PMCID: PMC11619107.}

^{Wang ZT, Dang CW, You RL, Li S, Jiang TT, Zhu FB, Gu CL. Age-period-cohort analysis of global, regional, and national cervical cancer prevalence trends in women of childbearing age (15-49 years), 1990-2021. BMC Womens Health. 2025 Jul 28;25(1):374. doi: 10.1186/s12905-025-03918-6. PMID: 40721776; PMCID: PMC12302670.}

^{Ward Robert J., Catherine C. Roberts, Jenny T. Bencardino, Erin Arnold, Steven J. Baccei, R. Carter Cassidy, Eric Y. Chang, Michael G. Fox, Bennett S. Greenspan, Soterios Gyftopoulos, Mary G. Hochman, Douglas N. Mintz, Joel S. Newman, Charles Reitman, Zehava S. Rosenberg, Nehal A. Shah, Kirstin M. Small, Barbara N. Weissman, ACR Appropriateness Criteria® Osteoporosis and Bone Mineral Density, Journal of the American College of Radiology, Volume 14, Issue 5, Supplement, 2017, Pages S189-S202, ISSN 1546-1440, https://doi.org/10.1016/j.jacr.2017.02.018. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1546144017301989)}

^{Xu S, Murtagh S, Han Y, Wan F, Toriola AT. Breast Cancer Incidence Among US Women Aged 20 to 49 Years by Race, Stage, and Hormone Receptor Status. JAMA Netw Open. 2024;7(1):e2353331. doi:10.1001/jamanetworkopen.2023.53331}

^{Yang D, Huang H, He Y. Delayed childbearing and reproductive ageing: a narrative review. J Obstet Gynaecol. 2026 Dec;46(1):2681760. doi: 10.1080/01443615.2026.2681760. Epub 2026 Jun 9. PMID: 42261812.}

^{Yost S, Hoekstra A. Cervical cancer in women over 65: An analysis of screening. Gynecol Oncol Rep. 2018 May 22;25:48-51. doi: 10.1016/j.gore.2018.05.010. PMID: 30023421; PMCID: PMC6046609.}

^{Zhenyang Xiao, Lei Zhou, Jianying Wu, Songhua Yang, Yali Wu, Pu Zhang, Ang Li, Aiqiong Tang, Na Sang, Jing Yang, Age-Associated Collagen Remodeling in Vaginal Tissue: A Histomorphometric Analysis, Aesthetic Surgery Journal, Volume 45, Issue 12, December 2025, Pages 1263–1270, https://doi.org/10.1093/asj/sjaf157}