Μήπως μεταφέρεις στο παιδί σου ένα κρυφό, παιδικό τραύμα χωρίς να το καταλαβαίνεις;

Αν ανήκεις στη γενιά που μεγάλωσε ετοιμάζοντας μόνη της το πρωινό της, βάζοντας ένα μπολ δημητριακά πριν φύγει για το σχολείο και γυρνούσες σε ένα άδειο σπίτι με το κλειδί κρεμασμένο στον λαιμό, ξέρεις καλά τι σημαίνει να είσαι αυτόνομη. Όλοι σε επαινούσαν για το πόσο ανεξάρτητη ήσουν. Τώρα όμως που μεγάλωσες και έγινες η ίδια μαμά, μήπως αυτή η «δύναμή» σου έχει αρχίσει να σου δημιουργεί προβλήματα;

5 πράγματα που κάνεις χωρίς να το καταλαβαίνεις και πληγώνουν το παιδί σου

Η αλήθεια είναι σκληρή: όταν οι γονείς μας ήταν συναισθηματικά απόμακροι –είτε λόγω δουλειάς, είτε λόγω δικών τους προβλημάτων– το ότι μάθαμε να τα βγάζουμε πέρα μόνες μας δεν ήταν χάρισμα. Ήταν μια στρατηγική επιβίωσης.

Και το χειρότερο; Χωρίς να το καταλαβαίνεις, το τίμημα αυτής της υπερ-ανεξαρτησίας ίσως το πληρώνει τώρα το δικό σου παιδί.

Οι επιπτώσεις της παιδικής συναισθηματικής παραμέλησης στην ενήλικη ανάπτυξη έχουν καταγραφεί εκτενώς και σε σχετική μελέτη του επιστημονικού περιοδικού PubMed Central. Σε αντίθεση με την εμφανή κακοποίηση, η συναισθηματική παραμέληση είναι μια πιο «αόρατη» μορφή τραύματος σχέσεων, η οποία χαρακτηρίζεται από αυτά που δεν έγιναν, παρά από αυτά που έγιναν.

Οι ενοχές για τα συναισθήματά σου και ο ρόλος του γονέα

Είτε λόγω του εργασιακού στρες των γονιών, είτε λόγω ψυχικών ασθενειών ή ανεπίλυτων δικών τους τραυμάτων, η συναισθηματική παραμέληση ενισχύει στα παιδιά την εσωτερικευμένη πεποίθηση ότι οι ανάγκες και τα συναισθήματά τους είναι βάρος ή/και κάτι εντελώς ασήμαντο.

Ως αποτέλεσμα, στην ενήλικη ζωή, αυτοί οι φαινομενικά αυτόνομοι άνθρωποι συχνά κρύβουν μέσα τους ένα βαθύ αίσθημα μοναξιάς, το σύνδρομο του απατεώνα (imposter syndrome) και τον φόβο ότι είναι «υπερβολικοί» ή «ανεπαρκείς» – πεποιθήσεις που γεννήθηκαν επειδή κάποτε οι συναισθηματικές τους εκφράσεις υποτιμήθηκαν ή τιμωρήθηκαν.

Μπορείς όντως να είσαι υπομονετικός γονιός σε έναν κόσμο που θέλει τα πάντα εδώ και τώρα;

Οι συνέπειες της συναισθηματικής παραμέλησης στην ενήλικη ζωή περιλαμβάνουν:

• Διαρκή αμφισβήτηση του εαυτού.
• Ντροπή για όσα νιώθεις.
• Συναισθηματική καταπίεση.
• Σύγχυση στις διαπροσωπικές σχέσεις.
• Δυσκολία να εμπιστευτείς την ίδια σου την κρίση.

Σε πολλές περιπτώσεις, η συναισθηματική παραμέληση δεν αναγκάζει το παιδί απλώς να φροντίσει τον εαυτό του αλλά και όλους τους άλλους. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται «γονεοποίηση» (parentification). Σύμφωνα με την Cleveland Clinic, πρόκειται για μια πλήρη αντιστροφή ρόλων μεταξύ γονέα και παιδιού, όπου το παιδί αναλαμβάνει ευθύνες που δεν είναι αναπτυξιακά κατάλληλες για την ηλικία του.

Αυτό μπορεί να πάρει πολλές μορφές: το παιδί να πρέπει να μεγαλώσει τα μικρότερα αδέλφια του, να παίζει τον μεσολαβητή στους καυγάδες των γονιών του, να λειτουργεί ως ψυχοθεραπευτής τους ή ακόμη και να γνωρίζει λεπτομέρειες για τα οικονομικά προβλήματα της οικογένειας.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα παιδιά που αναγκάζονται να γίνουν πρόωρα ανεξάρτητα είναι πιθανό να αναπτύξουν στρατηγικές αποφυγής που ουσιαστικά «απενεργοποιούν» το σύστημα συναισθηματικού δεσμού τους. Αυτό τους επιτρέπει να λειτουργούν αυτόνομα, αλλά με βαρύ τίμημα: τη συναισθηματική εγγύτητα. Στην ενήλικη ζωή, οι άνθρωποι που αποφεύγουν το συναισθηματικό δέσιμο ζορίζονται πολύ με την οικειότητα... Οι σχέσεις τούς φαίνονται ρίσκο και η σύγκρουση αντιμετωπίζεται συνήθως με τη χαρακτηριστική αποστασιοποίηση ή το συναισθηματικό «κλείσιμο».

Δοκίμασα το «empty weekend parenting» με τους γιους μου και άλλαξε ο τρόπος που έπαιζαν

Συχνά, μάλιστα, τα συναισθηματικά παραμελημένα παιδιά εξελίσσονται σε ενήλικες με αλεξιθυμία – τον κλινικό όρο για την αδυναμία να αναγνωρίσεις και να ονομάσεις τις δικές σου συναισθηματικές καταστάσεις. «Στην πράξη, οι συναισθηματικά αυτοδύναμοι ενήλικες μπορεί να μουδιάζουν ή να κατακλύζονται σε συναισθηματικά φορτισμένες καταστάσεις, καθώς δεν έμαθαν ποτέ πώς να επεξεργάζονται τα συναισθήματά τους με υγιή τρόπο», εξηγεί στο Psychology Today ο Δρ Sam Goldstein, παιδο-νευροψυχολόγος και συγγραφέας.

01

03

Πώς θα σπάσεις τον κύκλο με τo δικό σου παιδί

Αν βλέπεις τον εαυτό σου μέσα σε όλα αυτά, το να κοιτάξεις κατάματα τον τρόπο που μεγάλωσες είναι το πρώτο βήμα. Μόνο αν καταλάβεις τι σου έλειψε τότε, θα μπορέσεις να σταθείς διαφορετικά και με περισσότερη τρυφερότητα δίπλα στα δικά σου παιδιά

Τι συνιστούν οι ιδικοί:

• Να είσαι συναισθηματικά παρούσα, ειδικά σε στιγμές έντασης.
• Να ακούς χωρίς να κρίνεις.
• Να επιβεβαιώνεις και να αναγνωρίζεις τα συναισθήματα του παιδιού σου.

Η συναισθηματική αποδοχή περιγράφεται από τους ψυχολόγους ως ο βασικότερος τρόπος για να προστατεύσεις την ψυχική υγεία ενός παιδιού. Οπως μάλιστα τονίζει ο Δρ Goldstein, «η συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν σημαίνει να είσαι τέλεια – σημαίνει να είσαι ανοιχτή, να ανταποκρίνεσαι και να είσαι πρόθυμη να εξελιχθείς μαζί με το παιδί σου».

Η ενοχή στην ουσία της δεν είναι εχθρός των γονιών: η Αθηνά Τσέλλου Coach for Growth εξηγεί το γιατί

Το μυστικό είναι να μάθεις να μοιράζεσαι το βάρος

Το ότι έμαθες να είσαι αυτόνομη και δυνατή είναι ένα σπουδαίο εφόδιο και δεν χρειάζεται να το χάσεις. Το στοίχημα, όμως, είναι να καταλάβεις ότι δεν είσαι μόνη σου. Οι ειδικοί λένε ότι μπορείς να ξεκινήσεις να ζητάς και να δέχεσαι βοήθεια με πολύ μικρά, καθημερινά βήματα:

• Πες «ναι» όταν μια άλλη μαμά στο σχολείο σού προτείνει να πάρει εκείνη το παιδί σου μαζί με το δικό της.
• Μην αρνηθείς τη βοήθεια μιας φίλης που προσφέρεται να σου φέρει ένα φαγητό ή να σου κρατήσει για λίγο το μωρό.
• Μάθε να δέχεσαι. Όσο περισσότερο αφήνεις τους άλλους να σε βοηθήσουν, τόσο λιγότερο απειλητικό θα σου φαίνεται.

Φυσικά, αν νιώθεις ότι το βάρος είναι μεγάλο, ίσως ήρθε η ώρα να ζητήσεις τη βοήθεια ενός ειδικού. Είναι το καλύτερο δώρο που μπορείς να κάνεις στον εαυτό σου.