Μήπως λειτουργείς στον «αυτόματο»; 7 σημάδια ότι βιώνεις functional freeze χωρίς να το καταλαβαίνεις

Έχεις ετοιμάσει τα παιδιά για το σχολείο, έχεις μαγειρέψει, έχεις απαντήσει σε μηνύματα, έχεις πάει στη δουλειά, σε δραστηριότητες, έχεις τακτοποιήσει ό,τι προλάβαινες. Με λίγα λόγια, τα έχεις κάνει όλα.

Κι όμως, κάτι μέσα σου μοιάζει να έχει σταματήσει. Δεν αισθάνεσαι απαραίτητα ότι καταρρέεις απλά νιώθεις εντελώς «άδεια». Σαν να λειτουργείς στον αυτόματο: κάνεις όσα χρειάζονται, αλλά χωρίς ιδιαίτερη χαρά, σύνδεση ή ενέργεια. Αυτή η κατάσταση είναι γνωστή ως «functional freeze»: το σώμα συνεχίζει να παράγει έργο ενώ το μυαλό έχει μπει σε λειτουργία επιβίωσης.

Όπως εξηγεί η Miranda Nadeau, PhD, ψυχολόγος, ένας γονιός μπορεί να συνεχίζει να ταΐζει τα παιδιά του, να τα πηγαίνει στις δραστηριότητές τους και να καλύπτει όλες τις βασικές τους ανάγκες, ενώ ταυτόχρονα να αισθάνεται συναισθηματικά «παγωμένος».

Και αυτό ακριβώς είναι που μπορεί να κάνει την κατάσταση δύσκολο να αναγνωριστεί.

Όταν η μητρότητα γίνεται μια μάχη που κανείς δεν βλέπει

koyram

Τι ακριβώς είναι το «functional freeze»;

Το «functional freeze» δεν αποτελεί επίσημη κλινική διάγνωση. Είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια σύντομη κατάσταση κατά την οποία το σώμα και το μυαλό επιβραδύνουν ή αποσυνδέονται, συχνά ως αντίδραση στον φόβο, την υπερβολική πίεση ή την ανάγκη αυτοπροστασίας. Ωστόσο, είσαι και δείχνεις «απόλυτα» λειτουργική: πηγαίνεις στη δουλειά. Ετοιμάζεις ταπεράκια. Απαντάς στα email. Κάνεις μπάνιο τα παιδιά. Τα βάζεις για ύπνο. Όμως συναισθηματικά νιώθεις κάπου αλλού. Το «πάγωμα» μπορεί να εμφανιστεί όταν άλλες αντιδράσεις στο στρες, όπως η «μάχη» ή η «φυγή», δεν είναι διαθέσιμες ή δεν σου φαίνονται εφικτές. Το νευρικό σύστημα προσπαθεί, με τον δικό του τρόπο, να σε προστατεύσει από την υπερφόρτωση.

«Δεν πρόκειται για ηθική αποτυχία ή ελάττωμα χαρακτήρα. Είναι το νευρικό σύστημα που προσπαθεί να διαχειριστεί την κατάσταση», εξηγεί η ψυχολόγος.

Τα συμπτώματα μπορεί να μοιάζουν με εκείνα της εξουθένωσης ή της κατάθλιψης, όμως δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η επαγγελματική εξουθένωση συνδέεται συνήθως με έντονη κόπωση και μειωμένη παραγωγικότητα, ενώ η κατάθλιψη είναι διαταραχή της διάθεσης που μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που σκέφτεσαι, αισθάνεσαι και λειτουργείς. Αν, όμως, αυτή η αίσθηση αποσύνδεσης επιμένει για εβδομάδες ή μήνες, αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας, καθώς μπορεί να συνδέεται και με κατάθλιψη.

7 σημάδια ότι μπορεί να λειτουργείς σε «functional freeze»

Δεν χρειάζεται να αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε όλα. Αρκεί, όμως, κάποια από αυτά να σου φαίνονται υπερβολικά γνώριμα.

Φροντίζεις τα παιδιά, αλλά χωρίς να νιώθεις σύνδεση

Τα ταΐζεις, τα ντύνεις, τα κάνεις μπάνιο, τα πηγαίνεις στο σχολείο και στις δραστηριότητές τους. Όλα γίνονται. Αυτό που λείπει είναι η αίσθηση σύνδεσης. Μπορεί να αισθάνεσαι ότι απλώς «κρατάς τα πράγματα σε λειτουργία», χωρίς να απολαμβάνεις πραγματικά αυτές τις μικρές καθημερινές στιγμές. Και αυτή η απόσταση μπορεί στη συνέχεια να φέρει ενοχές ή την αίσθηση ότι κάτι δεν κάνεις σωστά.

Απομακρύνεσαι από τους άλλους

Θυμάσαι όταν απολάμβανες μια αγκαλιά στον καναπέ, ένα οικογενειακό γεύμα ή μια κουβέντα με έναν φίλο; Τώρα ακόμη και αυτά μπορεί να σου φαίνονται σαν άλλη μία υποχρέωση ( μην το μπερδεύεις με την κούραση). Μπορεί να αποφεύγεις δραστηριότητες που παλιότερα σας έφερναν πιο κοντά, επειδή απλώς δεν έχεις την ενέργεια ή τη διάθεση να συμμετέχεις. Ίσως, μάλιστα, δυσκολεύεσαι να κλάψεις ή να εκφράσεις αυτό που αισθάνεσαι, ακόμη και όταν κάτι σε έχει πραγματικά αναστατώσει.

Νιώθεις ότι έχεις «κολλήσει»

Το σπίτι γεμίζει άπλυτα ρούχα. Το έτοιμο φαγητό γίνεται η εύκολη λύση για άλλη μία μέρα. Το συμμάζεμα περιμένει. Και εσύ ξέρεις ότι υπάρχουν πράγματα που πρέπει να γίνουν, αλλά δυσκολεύεσαι να ξεκινήσεις. Μπορεί ακόμη και όταν έχεις λίγο ελεύθερο χρόνο να μην μπορείς να τον αξιοποιήσεις για τον εαυτό σου. Ή να εγκλωβίζεσαι ανάμεσα στην τελειομανία και την αδράνεια: να ψάχνεις συνεχώς τον «σωστό» τρόπο να κάνεις κάτι και τελικά να μην κάνεις τίποτα.

Δεν αντέχεις τις αλλαγές στη ρουτίνα

Η ρουτίνα μπορεί να σε βοηθά να κρατάς την ημέρα σου οργανωμένη. Όταν όμως αισθάνεσαι ήδη υπερφορτωμένη, ακόμη και μια μικρή αλλαγή μπορεί να μοιάζει τεράστια. Ένα απρόοπτο κλείσιμο του σχολείου. Ένας ύπνος που καθυστέρησε. Μια αλλαγή στο πρόγραμμα. Ξαφνικά νιώθεις ότι χάνεις τον έλεγχο. Μπορεί επίσης να θέλεις να παίξεις με το παιδί σου, να διαβάσετε για άλλη μία φορά το αγαπημένο του βιβλίο ή να φτιάξετε μαζί έναν πύργο από τουβλάκια αλλά να μην μπορείς να βρεις μέσα σου την ενέργεια. Και τελικά κάθεσαι στον καναπέ, σκρολάρεις στο κινητό και απλώς παρακολουθείς.

Ακόμη και οι μικρές αποφάσεις σε εξαντλούν

«Τι θα φάμε;», «Πόση ώρα οθόνη;», «Τι ώρα θα κοιμηθεί;», «Να πάμε σήμερα στην παιδική χαρά ή όχι;». Όταν είσαι ήδη ψυχικά φορτωμένη, ακόμη και αυτές οι απλές αποφάσεις μπορούν να μοιάζουν δυσβάσταχτες. Μπορεί να λες «ναι» σε όλα απλώς επειδή δεν αντέχεις να μπεις στη διαδικασία να αποφασίσεις κάτι διαφορετικό. Η χρόνια αναποφασιστικότητα και ένα διάχυτο αίσθημα υπερφόρτωσης μπορεί να είναι μέρος αυτής της εικόνας.

Αποφεύγεις τις δύσκολες στιγμές

Οι εντάσεις, οι δύσκολες συζητήσεις και οι συγκρούσεις μπορεί να σου φαίνονται αδύνατο να διαχειριστείς. Ίσως, την ώρα που το παιδί σου έχει ένα ξέσπασμα, να κοιτάζεις απλώς το κενό. Ή να απομακρύνεσαι χωρίς να αντιδράς. Μπορεί εκείνη τη στιγμή να φαίνεσαι ψύχραιμη, αλλά αργότερα να ξεσπάς σε κλάματα ή να αισθάνεσαι έντονο άγχος.

Έχεις χάσει τη χαρά από την καθημερινότητα

Ξυπνάς το πρωί και η πρώτη σου σκέψη είναι: «Πρέπει απλώς να βγει κι αυτή η μέρα». Ακόμη κι αν έχεις κοιμηθεί αρκετά, αισθάνεσαι ήδη κουρασμένος από την ιδέα όλων όσων σε περιμένουν. Δεν υπάρχει απαραίτητα κάποια μεγάλη κρίση. Απλώς λείπει η χαρά, ο ενθουσιασμός και η προσμονή. Η Miranda Nadeau, PhD, περιγράφει αυτή την κατάσταση ως ένα είδος «I can’t even fatigue» - μια κόπωση όπου συνεχίζεις να κάνεις όσα πρέπει, αλλά δεν έχεις πια την ενέργεια να σχεδιάσεις ή να περιμένεις κάτι περισσότερο.

Η επιλόχεια κατάθλιψη δεν κάνει διακρίσεις: 10 διάσημες μητέρες που μίλησαν για την εμπειρία τους

Πρέπει να είσαι διαθέσιμος συναισθηματικά, να φροντίζεις τα παιδιά, να εργάζεσαι, να οργανώνεις το σπίτι, να ανταποκρίνεσαι οικονομικά και, κάπου μέσα σε όλα αυτά, να βρίσκεις χρόνο για τον εαυτό σου. Και συχνά όλα αυτά συμβαίνουν χωρίς αρκετή υποστήριξη. «Οι γονείς καλούνται να διαχειριστούν αντικρουόμενες απαιτήσεις χωρίς επαρκή υποστήριξη», εξηγεί η Supatra Tovar, PsyD, RD, κλινική ψυχολόγος. Η διαρκής πίεση να είσαι ταυτόχρονα συναισθηματικά διαθέσιμος, παρών, οικονομικά υπεύθυνος και κοινωνικά ενεργός μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια υπερφόρτωση του νευρικού συστήματος.

Σαν να μην είναι αρκετό να μεγαλώνεις τα παιδιά σου, πρέπει να το κάνεις και με τον καλύτερο δυνατό τρόπο - ακόμη κι όταν εσύ έχεις εξαντληθεί.

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτή την κατάσταση, η Nadeau τονίζει ότι δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις να αλλάξεις τα πάντα από τη μία μέρα στην άλλη. Μικρές κινήσεις που σε βοηθούν να επιστρέψεις στο «εδώ και τώρα» μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Μπορείς, για παράδειγμα, να δίνεις λίγο περισσότερη προσοχή στο σώμα σου, παρατηρώντας την αναπνοή σου και τις αισθήσεις σου, να περιορίσεις το multitasking και να επικεντρώνεσαι σε μία δραστηριότητα κάθε φορά. Η ίδια προτείνει επίσης μικρές, ευχάριστες στιγμές μέσα στην ημέρα, ακόμη και μέσα από απλές δραστηριότητες με το παιδί σου, όπως ένα παιχνίδι ή μια κοινή βόλτα.

Η Tovar από την πλευρά της επισημαίνει τη σημασία μιας απλής και σταθερής καθημερινής ρουτίνας, της επαφής με το φυσικό φως και τον καθαρό αέρα, αλλά και της φροντίδας του σώματος μέσα από σωστή διατροφή, ύπνο και κίνηση. Παράλληλα, η καταγραφή των στιγμών κατά τις οποίες αισθάνεσαι «παγωμένη» μπορεί να σε βοηθήσει να εντοπίσεις μοτίβα και πιθανούς παράγοντες που εντείνουν αυτή την κατάσταση.

Γιατί δεν μιλάει ποτέ κανείς ειλικρινά για το πώς νιώθουν οι νέες μαμάδες;

Και ίσως το σημαντικότερο είναι να μην προσπαθείς να το διαχειριστείς εντελώς μόνη σου. Η επαφή με έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι - έναν φίλο, τον σύντροφό σου ή έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας - μπορεί να σε βοηθήσει να νιώσεις ξανά σύνδεση και ασφάλεια. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, αν η αίσθηση αποσύνδεσης επιμένει για εβδομάδες ή μήνες, αν έχεις χάσει τη χαρά σου ή νιώθεις ότι δεν μπορείς πλέον να συνδεθείς με τα παιδιά σου όπως παλιά, αξίζει να ζητήσεις επαγγελματική βοήθεια. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να συνδέονται και με βαθύτερες δυσκολίες, όπως η κατάθλιψη, γι’ αυτό είναι σημαντικό να αξιολογηθούν από έναν ειδικό και να μην προσπαθήσεις να κάνεις μόνος σου διάγνωση.