«EU Kids Act»: Το σχέδιο της Ε.Ε. που βάζει «φρένο» στα social media για τα παιδιά κάτω των 15 ετών

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε ένα φιλόδοξο σχέδιο για τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε όλα τα κράτη μέλη, με στόχο την ενίσχυση της ψυχικής τους ευεξίας και την προστασία τους στο διαδίκτυο.

Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε στις 17 Σεπτεμβρίου την πρόταση για το EU KIDS Act, η οποία προβλέπει διαφορετικούς κανόνες ανά ηλικιακή ομάδα. Η βασική ιδέα είναι μια σταδιακή είσοδος των παιδιών στον κόσμο των social media, με αυξημένη γονική επίβλεψη στις μικρότερες ηλικίες.

Η Meta στο εδώλιο:Η δίκη για τον εθισμό των παιδιών στα social που ίσως αλλάξει Facebook & Instagram

Τι προβλέπεται ανά ηλικία

Κάτω των 13 ετών: τα παιδιά δεν θα μπορούν να δημιουργούν λογαριασμό στα social media. Υπάρχει, ωστόσο, μια εξαίρεση για ειδικά σχεδιασμένες πλατφόρμες βίντεο για μικρά παιδιά: ο γονέας μπορεί να επιτρέψει την πρόσβαση μέσω του δικού του λογαριασμού, να ορίζει ημερήσιο όριο χρήσης έως μία ώρα και να διακόπτει την πρόσβαση οποιαδήποτε στιγμή. Το παιδί δεν θα έχει δικό του λογαριασμό, ενώ θα απενεργοποιούνται οι εξατομικευμένες ροές περιεχομένου και η αναζήτηση.

Από 13 έως 15 ετών: τα παιδιά θα μπορούν να χρησιμοποιούν «mini accounts», τα οποία θα δημιουργούνται και θα εποπτεύονται από τον γονέα ή τον κηδεμόνα τους. Οι λογαριασμοί αυτοί θα έχουν περιορισμένες δυνατότητες, ημερήσιο χρόνο χρήσης έως μία ώρα και ενεργά γονικά εργαλεία. Επιπλέον, για τις επαφές τους θα απαιτείται γονική έγκριση.

Από 15 ετών: οι έφηβοι θα μπορούν να δημιουργούν δικό τους, αυτόνομο λογαριασμό, χωρίς προηγούμενη γονική συναίνεση. Οι πλατφόρμες, όμως, θα εξακολουθούν να υποχρεούνται να εφαρμόζουν μέτρα «ασφάλειας ήδη από τον σχεδιασμό» για τους ανηλίκους.

Δεν αφορά μόνο το TikTok και το Instagram

Οι περιορισμοί αυτοί δεν αφορούν μόνο τα δημοφιλή apps όπως το TikTok, το Instagram και το Snapchat, αλλά επεκτείνονται στο YouTube και σε άλλες πλατφόρμες κοινοποίησης βίντεο, καθώς και σε chatbots τεχνητής νοημοσύνης (AI) και online παιχνίδια. Παράλληλα, ορισμένες υπηρεσίες που θεωρούνται βασικές για την πρόσβαση στην πληροφορία, όπως εγκυκλοπαίδειες, εκπαιδευτικές πλατφόρμες και ψηφιακά ειδησεογραφικά μέσα, προτείνεται να εξαιρούνται.

Οι πλατφόρμες θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι είναι ασφαλείς

Η νέα νομοθεσία, που ονομάζεται EU Kids Act, έχει ως στόχο να παρέχει στους γονείς τα εργαλεία που χρειάζεται για να βοηθήσουν το παιδί τους να πλοηγηθεί σε έναν ασφαλέστερο ψηφιακό κόσμο. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen «πάρα πολλά παιδιά εκτίθενται πολύ νωρίς σε έναν διαδικτυακό κόσμο που δεν είναι έτοιμα να διαχειριστούν - ένα περιβάλλον όπου το bullying μπορεί να σε ακολουθήσει μέχρι το σπίτι και κάθε λάθος μπορεί να καταγραφεί για πάντα».

Ξεκαθάρισε δε ότι το ηλικιακό όριο δεν απαλλάσσει τις εταιρείες τεχνολογίας από τις ευθύνες τους. Αν η νομοθεσία εγκριθεί, οι εταιρείες θα υποχρεούνται να υποβάλλουν λεπτομερή σχέδια για την ασφάλεια των ανηλίκων. Για κάθε χρήστη κάτω των 18 ετών, οι πλατφόρμες οφείλουν να εφαρμόζουν την αρχή του «ασφαλούς σχεδιασμού» (safety by design)/ Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, περιορισμούς σε χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση, όπως το ατελείωτο scrolling και ορισμένες ειδοποιήσεις, ασφαλέστερες προεπιλεγμένες ρυθμίσεις, μεγαλύτερο έλεγχο των προτεινόμενων περιεχομένων και εργαλεία που επιτρέπουν στους γονείς να μπλοκάρουν ή να κάνουν mute άλλους χρήστες. Προβλέπεται επίσης να μην υπάρχει δυνατότητα livestreaming για ανηλίκους.

Για τις παραβάσεις, τα πρόστιμα μπορούν να φτάσουν έως και το 6% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας.

Αυστραλία: Μελέτη αποκαλύπτει ότι το μπλόκο στα social media «σκοντάφτει» στους ελέγχους ηλικίας

Και τι γίνεται με την επαλήθευση ηλικίας;

Ένα από τα ερωτήματα που ήδη τίθενται αφορά το πώς θα αποδεικνύεται η ηλικία ενός παιδιού χωρίς να δημιουργούνται νέοι κίνδυνοι για την ιδιωτικότητά του. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει τη χρήση του ευρωπαϊκού συστήματος επαλήθευσης ηλικίας και υποστηρίζει ότι η διαδικασία μπορεί να επιβεβαιώνει αν κάποιος πληροί το απαιτούμενο ηλικιακό όριο χωρίς να αποκαλύπτει την ταυτότητά του. Για τους υπάρχοντες λογαριασμούς, οι πλατφόρμες θα πρέπει, μέσα σε έξι μήνες από την εφαρμογή των νέων κανόνων, να ελέγξουν αν οι κάτοχοί τους είναι κάτω των 15 ετών. Οι λογαριασμοί όσων είναι κάτω από το όριο ή των οποίων η ηλικία δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί θα πρέπει να απενεργοποιηθούν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι αρκετά κράτη-μέλη έχουν αρχίσει να εξετάζουν ή να προωθούν δικούς τους περιορισμούς για τα παιδιά στα social media. Η Γαλλία, για παράδειγμα, έχει προχωρήσει σε δικό της σχέδιο για τον περιορισμό της πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών. Ωστόσο, το γαλλικό πλαίσιο έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπο με νομικά εμπόδια και έχει τροποποιηθεί μετά τις σχετικές εξελίξεις στη χώρα.

Η λογική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ότι ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο θα μπορούσε να περιορίσει τον κατακερματισμό των κανόνων μεταξύ των κρατών-μελών. Παράλληλα, τα κράτη θα μπορούσαν να θεσπίσουν επιπλέον μέτρα σε εθνικό επίπεδο, εφόσον αυτά είναι συμβατά με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Απαγόρευση social media κάτω των 15 ετών: Προστασία ή ένα μέτρο που θα παρακαμφθεί;

Γιατί η Ευρώπη θέλει να αλλάξει το μοντέλο;

Η Ursula von der Leyen είχε ήδη προαναγγείλει την πρωτοβουλία στην ομιλία της για την κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 16 Σεπτεμβρίου, λέγοντας ότι η Επιτροπή θα πρότεινε την επόμενη ημέρα το EU KIDS Act. Το σκεπτικό της Επιτροπής είναι ότι τα παιδιά χρειάζονται διαφορετικό επίπεδο προστασίας ανάλογα με την ηλικία τους. Παράλληλα, δεν θεωρεί ότι αρκεί απλώς να τεθεί ένα ηλικιακό όριο: οι ίδιες οι ψηφιακές υπηρεσίες πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο που να μειώνει τους κινδύνους για τους ανηλίκους. Η Επιτροπή επικαλείται, μεταξύ άλλων, στοιχεία σύμφωνα με τα οποία οι έφηβοι ηλικίας 13 έως 18 ετών περνούν κατά μέσο όρο 4,5 ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες τις σχολικές ημέρες και 6,1 ώρες τα Σαββατοκύριακα.

Κατά την προετοιμασία της πρότασης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε και το παράδειγμα της Αυστραλίας, όπου έχουν θεσπιστεί περιορισμοί για την πρόσβαση των παιδιών κάτω των 16 ετών στα social media. Η εφαρμογή του αυστραλιανού μέτρου, ωστόσο, έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες. Σύμφωνα με το αρχικό κείμενο, μέχρι πρόσφατα καμία εταιρεία τεχνολογίας δεν είχε τιμωρηθεί με πρόστιμο, ενώ έρευνες έδειχναν ότι αρκετοί κάτω των 16 εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες.

Να σημειωθεό ότι το EU KIDS Act είναι πρόταση κανονισμού και όχι κανόνας που εφαρμόζεται ήδη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε την πρόταση στις 17 Σεπτεμβρίου 2026 και από εδώ και πέρα ακολουθεί η ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία. Επομένως, οι ηλικιακοί περιορισμοί και τα υπόλοιπα μέτρα δεν τίθενται αυτομάτως σε ισχύ από σήμερα. Η συζήτηση αναμένεται να συνεχιστεί τους επόμενους μήνες, καθώς η πρόταση θα εξεταστεί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας και μπορεί να τροποποιηθεί πριν από την τελική της μορφή.

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση για το αν ένα ηλικιακό όριο μπορεί από μόνο του να κάνει το διαδίκτυο ασφαλέστερο για τα παιδιά.

Οργανώσεις που ασχολούνται με τα δικαιώματα των παιδιών υποστηρίζουν ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην ηλικία. Η Eurochild έχει επισημάνει ότι χρειάζονται παράλληλα πλατφόρμες σχεδιασμένες με γνώμονα την ασφάλεια των παιδιών, αλλά και αλλαγές σε χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση.

Την ίδια στιγμή, από την πλευρά των τεχνολογικών κολοσσών έχουν εκφραστεί ανησυχίες για την ιδιωτικότητα και ειδικά για τον τρόπο με τον οποίο θα γίνεται η επαλήθευση της ηλικίας. Η CCIA Europe έχει προειδοποιήσει ότι οι απαιτήσεις για την επιβεβαίωση της ηλικίας θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέους κινδύνους για την ασφάλεια των δεδομένων.

Το ερώτημα, ένα από τα πολλά, δεν είναι μόνο σε ποια ηλικία θα πρέπει τα παιδιά να αποκτούν πρόσβαση στα social media, αλλά αν τα ηλικιακά όρια μπορούν πράγματι να λειτουργήσουν, πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη, τι θα σημαίνει η επαλήθευση ηλικίας για την ιδιωτικότητα και, κυρίως, αν οι ίδιες οι πλατφόρμες θα αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο είναι σχεδιασμένες για τα παιδιά και τους εφήβους.