Ο θηλασμός δεν είναι τεστ μητρότητας και οι ενοχές δεν έχουν θέση εδώ

Το φετινό μήνυμα της Εβδομάδας Μητρικού Θηλασμού 2026, που στην Ελλάδα γιορτάζεται την πρώτη εβδομάδα του Νοεμβρίου (1-7/11) ενώ σε πολλές χώρες του εξωτερικού και διεθνώς η αντίστοιχη πρωτοβουλία πραγματοποιείται την πρώτη εβδομάδα του Αυγούστου, είναι «Θηλασμός για ένα βιώσιμο ξεκίνημα στη ζωή: Ενισχύουμε ό,τι λειτουργεί» (Breastfeeding for a Sustainable Start in Life: Strengthen What Works). Στο επίκεντρο βρίσκεται η ενίσχυση των πρακτικών που βοηθούν ουσιαστικά τις μητέρες και τα μωρά τους, με πρόσβαση σε έγκυρη ενημέρωση, επαγγελματική καθοδήγηση και σταθερή υποστήριξη. Γιατί ο θηλασμός δεν είναι αποκλειστικά υπόθεση μιας μητέρας, χρειάζεται και ένα περιβάλλον που να τη στηρίζει.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), το μητρικό γάλα προσφέρει στο μωρό τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξή του, ενώ περιέχει αντισώματα που συμβάλλουν στην προστασία του από λοιμώξεις, όπως η διάρροια και ορισμένες αναπνευστικές λοιμώξεις. Ο θηλασμός συνδέεται επίσης με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων προβλημάτων υγείας, όπως η παχυσαρκία και ο διαβήτης τύπου 2, ενώ έχει οφέλη και για τη μητέρα, καθώς σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού και των ωοθηκών.

Ο WHO και η UNICEF συστήνουν τον αποκλειστικό θηλασμό για τους πρώτους έξι μήνες ζωής και τη συνέχισή του, μαζί με την εισαγωγή κατάλληλων συμπληρωματικών τροφών, έως την ηλικία των δύο ετών ή και περισσότερο. Παράλληλα, υπογραμμίζουν πόσο σημαντική είναι η έγκυρη ενημέρωση και η πρακτική υποστήριξη των μητέρων, ώστε να μπορούν να θηλάσουν εφόσον το επιθυμούν.

Κι αν δεν καταφέρεις να θηλάσεις;

Στην πράξη, όμως, τα πράγματα δεν είναι πάντα τόσο απλά. Μπορεί να θέλεις πολύ να θηλάσεις και να αντιμετωπίσεις δυσκολίες, να χρειαστεί να σταματήσεις νωρίτερα από όσο υπολόγιζες ή να καταλήξεις στο γάλα φόρμουλας, για πολλούς και διαφορετικούς λόγους.

Και τότε, πέρα από τη σωματική κούραση και την αβεβαιότητα, θα εμφανιστεί ένα ακόμη βάρος: η ενοχή. Η σκέψη ότι δεν προσπάθησες αρκετά, ότι έπρεπε να αντέξεις περισσότερο ή ότι η εμπειρία σου δεν ανταποκρίνεται στην εικόνα της μητρότητας που είχες δημιουργήσει.

Η Ελένη Σωτηρίου, μαία και Founder & Owner του Tummy to Mummy, το θέτει με τρόπο που αξίζει να θυμόμαστε: «Η επιθυμία να θηλάσεις δεν σημαίνει ότι όλα θα είναι εύκολα. Και το ότι δυσκολεύτηκες δεν σημαίνει ότι δεν προσπάθησες».

Γιατί φτάσαμε να σεξουαλικοποιούμε μέχρι και τον θηλασμό;

Ο θηλασμός είναι μια ξεχωριστή εμπειρία αλλά δεν είναι πάντα εύκολος.

Τις πρώτες ημέρες και εβδομάδες μετά τον τοκετό, το σώμα σου αναρρώνει, οι ορμόνες αλλάζουν και προσπαθείς να εξοικειωθείς με τις ανάγκες ενός νεογέννητου, συχνά με ελάχιστο ύπνο και μεγάλη συναισθηματική φόρτιση. Ο πόνος στις θηλές, η δυσκολία του μωρού να πιάσει σωστά το στήθος, το έντονο πρήξιμο ή η ανησυχία για την ποσότητα του γάλακτος είναι μερικά από τα ζητήματα που μπορεί να σε προβληματίσουν. Το γεγονός ότι το μωρό ζητά συχνά να θηλάσει, για παράδειγμα, δεν σημαίνει από μόνο του ότι δεν έχεις αρκετό γάλα. Η πρόσληψη βάρους, οι βρεγμένες πάνες και η συνολική εικόνα του μωρού είναι σημαντικά στοιχεία που αξιολογούνται με τη βοήθεια του παιδιάτρου ή ενός κατάλληλα εκπαιδευμένου επαγγελματία υγείας.

Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να περιμένεις μέχρι να εξαντληθείς για να ζητήσεις βοήθεια. Αν πονάς, αν ανησυχείς για το αν το μωρό σου τρέφεται επαρκώς ή αν ο θηλασμός έχει γίνει μια καθημερινή πηγή άγχους, αξίζει να απευθυνθείς εγκαίρως σε επαγγελματία με εξειδίκευση στον θηλασμό. Η υποστήριξη δεν σημαίνει ότι απέτυχες. Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσεις μόνη σου μια δύσκολη κατάσταση.

Συστηματική ανασκόπηση 20 μελετών, που δημοσιεύθηκε το 2021 στο επιστημονικό περιοδικό Maternal & Child Nutrition, εξέτασε τις εμπειρίες ενοχής και ντροπής γύρω από τη βρεφική διατροφή. Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι μητέρες που χρησιμοποιούσαν βρεφικό γάλα σε σκόνη ανέφεραν συχνότερα ενοχές, συχνά σε σχέση με τη στάση επαγγελματιών υγείας, ενώ οι μητέρες που θήλαζαν μπορούσαν επίσης να βιώνουν ενοχές, μεταξύ άλλων εξαιτίας της πίεσης από το κοινωνικό τους περιβάλλον. Η ίδια ανασκόπηση ανέδειξε τη σύνδεση των συναισθημάτων ενοχής και ντροπής με την αντίληψη ότι μια γυναίκα είναι «κακή μητέρα», καθώς και με επιβαρυμένη ψυχική υγεία.

Θαύμα στη Βενεζουέλα: Μητέρα κράτησε στη ζωή τα 3 παιδιά της θηλάζοντάς τα 11 μέρες στα συντρίμμια

Οι ενοχές που δεν χρειάζεται να κουβαλάς

Μερικές φορές, το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι η ίδια η δυσκολία του θηλασμού αλλά όσα αρχίζεις να πιστεύεις για τον εαυτό σου. Μπορεί να συγκρίνεις την εμπειρία σου με εκείνη άλλων γυναικών ή να αισθάνεσαι ότι δεν ανταποκρίθηκες στις προσδοκίες σου. Η εικόνα μιας μητέρας που θηλάζει χωρίς δυσκολία, που ξέρει αμέσως τι να κάνει και που απολαμβάνει κάθε στιγμή μπορεί να μοιάζει αυτονόητη, ειδικά όταν βλέπεις μόνο τις πιο όμορφες στιγμές των άλλων. Στην πραγματικότητα, όμως, κάθε γυναίκα έχει διαφορετική εμπειρία, διαφορετικές συνθήκες και διαφορετικές ανάγκες. Δεν γνωρίζεις πάντα τι έχει προηγηθεί στη ζωή μιας άλλης μητέρας, ποιες δυσκολίες αντιμετώπισε ή τι υποστήριξη είχε στη διάθεσή της. Και δεν χρειάζεται να χρησιμοποιείς την εμπειρία καμιάς άλλης ως μέτρο για τη δική σου.

Κι όπως εύστοχα σημειώνει η Ελένη Σωτηρίου «κάποιες φορές αυτό που πονάει περισσότερο δεν είναι μόνο ότι δεν εξελίχθηκε ο θηλασμός όπως τον είχες φανταστεί. Είναι ότι αισθάνεσαι πως δεν κατάφερες να γίνεις η μητέρα που είχες φανταστεί».

Η υποστήριξη δεν είναι πολυτέλεια

Το φετινό μήνυμα της Εβδομάδας Μητρικού Θηλασμού αναδεικνύει τη σημασία της ενίσχυσης των πρακτικών που αποδεδειγμένα βοηθούν τις μητέρες. Αυτό σημαίνει πρόσβαση σε εξειδικευμένη υποστήριξη, ενημέρωση χωρίς παραπληροφόρηση, φροντίδα από επαγγελματίες υγείας και ένα οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον που δεν προσθέτει πίεση σε μια ήδη απαιτητική περίοδο. Σημαίνει, επίσης, να μη θεωρείται αυτονόητο ότι μια γυναίκα θα γνωρίζει από μόνη της πώς να αντιμετωπίσει κάθε δυσκολία. Η πρακτική βοήθεια στο σπίτι, η δυνατότητα να ξεκουραστεί, η υποστήριξη από τον σύντροφο και η πρόσβαση σε κατάλληλη συμβουλευτική μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά.

Κανείς δεν χρειάζεται να σου υπαγορεύσει πώς πρέπει να αισθάνεσαι για την εμπειρία σου. Αν, όμως, η στενοχώρια ή το άγχος επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινότητά σου, αξίζει να μιλήσεις με έναν επαγγελματία υγείας ή ψυχικής υγείας. Η δική σου ευημερία είναι μέρος της φροντίδας της οικογένειάς σου.

Πώς ο θηλασμός συνδέεται με αλλαγές στο DNA του μωρού, σύμφωνα με νέα μελέτη

Στη μητρότητα υπάρχουν πολλές στιγμές που δεν εξελίσσονται όπως τις είχες φανταστεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν προσπάθησες αρκετά ή ότι δεν μπορείς να βρεις τον δικό σου δρόμο. Σημαίνει ότι είσαι ένας άνθρωπος που προσαρμόζεται, μαθαίνει και παίρνει αποφάσεις μέσα σε πραγματικές συνθήκες - όχι σε ένα ιδανικό σενάριο.

Νέα έρευνα αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο ο θηλασμός προστατεύει τις μαμάδες για δεκαετίες

Ίσως να θήλασες για όσο διάστημα ήθελες. Ίσως να δυσκολεύτηκες περισσότερο από όσο περίμενες. Ίσως να χρειάστηκε να άλλαξες το πλάνο σου ή να αποφάσισες ότι ο θηλασμός δεν είναι αυτό που ήθελες. Δεν χρειάζεται να εξηγήσεις την προσωπική σου ιστορία ούτε να μετρήσεις την αξία σου με βάση αυτήν. Γιατί όπως λέει η Ελένη Σωτηρίου «ο θηλασμός είναι ένα κομμάτι της μητρότητας. Δεν είναι το μέτρο της».

Και αν υπάρχουν στιγμές που αναρωτιέσαι αν έκανες αρκετά, θυμήσου κι αυτό: «Έκανες ό,τι μπορούσες, με όσα είχες, εκείνη τη στιγμή».