Τσεκάρεις συνεχώς το κινητό σου, ακόμα κι όταν είναι στο αθόρυβο; Τα 2 ψυχολογικά χαρακτηριστικά

Μιλάμε συνεχώς για το πώς τα κινητά μας μάς κάνουν λιγότερο συγκεντρωμένους στο παρόν και περισσότερο αγχωμένους. Φαίνεται, όμως, ότι υπάρχει ένα ενδιαφέρον ερώτημα σχετικά με το τι προηγείται και τι ακολουθεί. Είναι το κινητό που σε κάνει αφηρημένο και αγχωμένο ή μήπως είσαι διαρκώς κολλημένος στην οθόνη του επειδή ήδη δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς και αισθάνεσαι άγχος;

Η Σουηδία μπλοκάρει το ChatGPT και το Claude: Τι κρύβεται πίσω από την απόφαση;

Μια νέα μελέτη από την Ιαπωνία ρίχνει φως σε αυτή τη σχέση.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Hokkaido της Ιαπωνίας θέλησαν να εξετάσουν πιο προσεκτικά τα ζητήματα που έχουν αναδείξει τα τελευταία χρόνια άλλες μελέτες σχετικά με τις πιθανές ψυχολογικές επιπτώσεις της συνεχούς χρήσης smartphones, tablets και άλλων ψηφιακών συσκευών.

Μέχρι σήμερα, πιθανότατα έχεις ακούσει για τις πολυάριθμες αρνητικές συνέπειες που έχουν συνδεθεί με τη χρήση των smartphones, από το αυξημένο άγχος και την κατάθλιψη μέχρι τη μειωμένη διάρκεια συγκέντρωσης και τις πιθανές επιπτώσεις στις γνωστικές λειτουργίες. Παράλληλα, οι ανησυχίες για την ψυχική υγεία, τις μαθησιακές επιδόσεις και τη συμπεριφορά των παιδιών και των νέων ενισχύουν την άποψη ότι η υπερβολική έκθεση στις οθόνες μπορεί να είναι επιβλαβής.

Ωστόσο, η επιστήμη δεν έχει ακόμη αποσαφηνίσει πλήρως τους μηχανισμούς μέσω των οποίων τα κινητά ενδέχεται να μας επηρεάζουν.

Η ιαπωνική μελέτη εντόπισε δύο ισχυρές συσχετίσεις μεταξύ των ανθρώπων που παρουσιάζουν αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «μεροληψία προσοχής» απέναντι στο κινητό τους. Πρόκειται για έναν επιστημονικό όρο που περιγράφει την τάση της προσοχής σου να στρέφεται έντονα προς ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή ερέθισμα, ακόμη κι όταν προσπαθείς να συγκεντρωθείς σε κάτι άλλο.

Τα 2 χαρακτηριστικά που συνδέονται με τη συνεχή ανάγκη να ελέγχεις το κινητό σου

1. Έχεις μειωμένη επίγνωση των σημάτων του σώματός σου

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι των οποίων η προσοχή αποσπάται εύκολα από τα κινητά τους τείνουν να έχουν μειωμένη σύνδεση με τα εσωτερικά σήματα του σώματός τους.

Πρόκειται για αυτό που ονομάζεται «ενδοδεκτική επίγνωση» (interoceptive awareness), δηλαδή την ικανότητά σου να αντιλαμβάνεσαι και να κατανοείς τα εσωτερικά σήματα που σου στέλνει το σώμα σου, από την πείνα και τη δίψα μέχρι τον σωματικό πόνο και τα συναισθήματά σου.

Αν έχεις περάσει ποτέ ώρες κάνοντας ατελείωτο scrolling, για να συνειδητοποιήσεις ξαφνικά ότι είναι 9:30 το βράδυ και έχεις ξεχάσει να φας, τότε πιθανότατα έχεις βιώσει κάτι αντίστοιχο.

Δεν σημαίνει ότι δεν πείνασες ποτέ. Απλώς δεν παρατήρησες τα σημάδια της πείνας ή, τουλάχιστον, δεν τους έδωσες την ίδια προσοχή που έδωσες στην επιθυμία σου να παρακολουθήσεις το επόμενο βίντεο στο TikTok.

Για να εξετάσουν αυτή τη σχέση, οι ερευνητές υπέβαλαν τους συμμετέχοντες σε ένα απλό οπτικό τεστ, στο οποίο έπρεπε να αναγνωρίσουν γράμματα που εμφανίζονταν σε μια οθόνη.

Στο φόντο της οθόνης εμφανίζονταν είτε εικόνες σχετικές με κινητά τηλέφωνα, όπως μια ειδοποίηση εισερχόμενης κλήσης, είτε τυχαίες εικόνες που χρησιμοποιήθηκαν για λόγους σύγκρισης.

Οι συμμετέχοντες που αποσπώνταν περισσότερο από τις εικόνες των κινητών δυσκολεύονταν να συγκεντρωθούν στην αναγνώριση των γραμμάτων, παρότι οι εικόνες στο φόντο δεν είχαν καμία σχέση με την εργασία που έπρεπε να ολοκληρώσουν.

Παράλληλα, παρουσίαζαν μειωμένη επίγνωση των εσωτερικών σημάτων του σώματός τους.

«Ήταν λιγότερο συντονισμένοι με τα εσωτερικά σωματικά σήματα, όπως ο καρδιακός τους παλμός», εξήγησε ο Yusuke Haruki, ένας από τους βασικούς ερευνητές και συγγραφείς της μελέτης, μιλώντας στο Medical Xpress.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο Haruki επισήμανε πως αυτό το μοτίβο παρουσιάζει ομοιότητες με συμπεριφορές που παρατηρούνται σε προβλήματα όπως ο εθισμός στον τζόγο ή η χρήση ουσιών.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η συχνή χρήση του κινητού ισοδυναμεί με κάποια μορφή εξάρτησης, αλλά ότι ενδέχεται να υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά στον τρόπο με τον οποίο η προσοχή μας ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένα ερεθίσματα.

2. Το σώμα σου αντιδρά πιο έντονα στα ερεθίσματα

Το δεύτερο εύρημα της μελέτης παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση.

Οι άνθρωποι που αποσπώνταν ευκολότερα από τα κινητά τους δεν είχαν μόνο μειωμένη επίγνωση των εσωτερικών σημάτων του σώματός τους, αλλά παρουσίαζαν και μεγαλύτερη φυσιολογική αντιδραστικότητα.

Με απλά λόγια, το σώμα τους αντιδρούσε πιο έντονα στα ερεθίσματα που δέχονταν κατά τη διάρκεια των πειραμάτων.

Για παράδειγμα, οι καρδιακοί τους παλμοί αυξάνονταν περισσότερο όταν έβλεπαν εικόνες σχετικές με smartphones.

«Οι συμμετέχοντες που αποσπώνταν περισσότερο από τα ερεθίσματα των smartphones όχι μόνο είχαν χειρότερες επιδόσεις στο τεστ προσοχής, αλλά παρουσίαζαν και επιτάχυνση του καρδιακού ρυθμού τους», εξήγησε ο Haruki.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι οι άνθρωποι που δυσκολεύονται να διατηρήσουν την προσοχή τους εξαιτίας των κινητών τους μπορεί να βρίσκονται αντιμέτωποι με μια διπλή πρόκληση.

Από τη μία πλευρά, δεν αντιλαμβάνονται τόσο εύκολα τα σωματικά και συναισθηματικά τους σήματα, με αποτέλεσμα να παραβλέπουν βασικές ανάγκες που μπορεί να επιβαρύνουν τον οργανισμό τους.

Από την άλλη, το σώμα τους αντιδρά εντονότερα στα ερεθίσματα που σχετίζονται με το κινητό, για παράδειγμα με αυξημένους καρδιακούς παλμούς, γεγονός που ενδέχεται να ενισχύει τη φυσιολογική αντίδραση στο στρες.

Είναι εύκολο να φανταστείς πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος ανάμεσα σε αυτές τις δύο καταστάσεις.

Ίσως μάλιστα να σου έχει συμβεί να σηκώσεις το βλέμμα σου από το κινητό και να συνειδητοποιήσεις ότι έχουν περάσει τρεις ώρες, ότι πεινάς υπερβολικά, ότι χρειάζεσαι επειγόντως τουαλέτα και ότι, χωρίς να το έχεις καταλάβει, έχεις αρχίσει να αισθάνεσαι εκνευρισμό και ένταση.

Ο Haruki εξήγησε ότι ο ίδιος και οι συνεργάτες του σκοπεύουν να συνεχίσουν την έρευνα, προκειμένου να κατανοήσουν καλύτερα αυτή τη σχέση και να αναζητήσουν τρόπους που θα βοηθήσουν τους ανθρώπους να αναπτύξουν πιο υγιείς συνήθειες χρήσης των smartphones, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες.

Και αυτός είναι ένας στόχος από τον οποίο πιθανότατα θα μπορούσαμε να ωφεληθούμε όλοι.