Το «baby brain» είναι πραγματικό και οι επιστήμονες ίσως ανακάλυψαν επιτέλους γιατί συμβαίνει

'Οταν είσαι έγκυος πέραν των άλλων συμπτωμάτων που έχεις να αντιμετωπίσεις έχεις και το λεγόμενο «baby brain» ή «momnesia», όπως αποκαλείται συχνά η τάση για αφηρημάδα ή το γεγονός ότι ξεχνάς πού άφησες τα κλειδιά σου, τι ήθελες να πάρεις από την ντουλάπα ή δυσκολεύεσαι να θυμηθείς μια πληροφορία, ακόμα κι τον τίτλο του βιβλίου που διάβασες μόλις χθες.

Είναι τελικά πραγματικότητα το «baby brain»; Μια νευροεπιστήμονας εξηγεί

Παρότι το φαινόμενο αναφέρεται συχνά με χιούμορ, οι αλλαγές στη μνήμη και τη συγκέντρωση μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινότητά σου. Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες δεν είχαν καταφέρει να εξηγήσουν πλήρως τι κρύβεται πίσω από αυτές τις εμπειρίες. Νέα έρευνα από το Baylor College of Medicine, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Bulletin, προσφέρει μια πιθανή εξήγηση, συνδέοντας τα αυξημένα επίπεδα οιστρογόνων με αλλαγές στη λειτουργία συγκεκριμένων νευρωνικών κυκλωμάτων.

Είναι πραγματικό το «baby brain»;

Η εγκυμοσύνη συνοδεύεται από σημαντικές σωματικές και ορμονικές μεταβολές, ενώ η κόπωση, οι διαταραχές του ύπνου και οι αυξημένες καθημερινές υποχρεώσεις μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζεσαι και συγκρατείς πληροφορίες.

Έως και το 80% των εγκύων αναφέρει κάποιου είδους δυσκολία στη μνήμη, σύμφωνα με μελέτες που εξετάζουν το φαινόμενο. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλες βιώνουν τις ίδιες αλλαγές ή στον ίδιο βαθμό. Η Rebecca Spencer, PhD, νευροεπιστήμονας με ειδίκευση στον ύπνο και καθηγήτρια στο University of Massachusetts Amherst, επισημαίνει ότι οι περισπασμοί και το άγχος μπορούν να επιβαρύνουν τη μνήμη και τις γνωστικές λειτουργίες. Όταν, για παράδειγμα, προσπαθείς να συνδυάσεις την εργασία σου με τις προετοιμασίες για το μωρό, τα ραντεβού με τον γιατρό και τις καθημερινές εκκρεμότητες, είναι πιθανό να δυσκολεύεσαι περισσότερο να συγκεντρωθείς. Η ίδια τονίζει ότι η εμπειρία είναι υποκειμενική και διαφέρει από γυναίκα σε γυναίκα. Μπορεί να εκδηλώνεται ως απλή αφηρημάδα, αλλά και ως αίσθηση ότι δεν σκέφτεσαι με την ίδια διαύγεια όπως πριν.

Τα πιο συχνά περιστατικά που περιγράφουν οι έγκυες είναι ότι χάνουν τα κλειδιά τους, ξεχνούν τι ήθελαν να πουν ή δυσκολεύονται να θυμηθούν τα ραντεβού τους. Οι αλλαγές αυτές φαίνεται να γίνονται πιο αισθητές προς το τέλος της εγκυμοσύνης. Σύμφωνα με τον Zheng Sun, PhD, επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης και αναπληρωτή καθηγητή στο Baylor College of Medicine, τα προβλήματα μνήμης συνήθως υποχωρούν μετά τον τοκετό, αν και ο χρόνος αποκατάστασης διαφέρει από άτομο σε άτομο.

Τι ανακάλυψαν οι επιστήμονες για τα οιστρογόνα

Για να διερευνήσουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά την εγκυμοσύνη, οι ερευνητές του Baylor College of Medicine μελέτησαν ποντίκια, χρησιμοποιώντας ένα μοντέλο που προσομοιώνει την παρατεταμένη έκθεση σε υψηλά επίπεδα οιστρογόνων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αυξημένη και παρατεταμένη παρουσία της ορμόνης μπορεί να μεταβάλει τη δραστηριότητα συγκεκριμένων νευρώνων σε περιοχές του εγκεφάλου που συμμετέχουν στη ρύθμιση της μνήμης. Οι νευρώνες αυτοί εμφάνιζαν αυξημένη δραστηριότητα, η οποία φαινόταν να παρεμβαίνει στη λειτουργία των νευρωνικών κυκλωμάτων που σχετίζονται με τη μνήμη.

Το σημαντικό εύρημα ήταν ότι η επίδραση αυτή μπορούσε να αντιστραφεί. Όταν οι ερευνητές αφαίρεσαν γενετικά τους υποδοχείς οιστρογόνων από τους συγκεκριμένους νευρώνες, τα προβλήματα μνήμης που είχαν προκαλέσει τόσο η έκθεση στα οιστρογόνα όσο και η εγκυμοσύνη στα ποντίκια υποχώρησαν. Παράλληλα, οι αλλαγές στη μνήμη δεν συνοδεύονταν από αντίστοιχες μεταβολές στη διάθεση ή στα κίνητρα των ζώων. Αυτό υποδηλώνει ότι η επίδραση μπορεί να αφορά συγκεκριμένες γνωστικές λειτουργίες και όχι μια γενικότερη αλλαγή στη συμπεριφορά. Ο Zheng Sun εξηγεί ότι τα ευρήματα ενισχύουν την πιθανότητα η εγκυμοσύνη να επηρεάζει τη μνήμη μέσω ενός συγκεκριμένου βιολογικού μηχανισμού, αντί οι δυσκολίες να οφείλονται αποκλειστικά στην κόπωση ή στους περισπασμούς της καθημερινότητας.

Μελέτη δείχνει ότι η εγκυμοσύνη μειώνει τη φαιά ουσία του εγκεφάλου για να σε προετοιμάσει ως μητέρα

Ισχύουν τα ίδια και για τον ανθρώπινο εγκέφαλο;

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης την απόδοση γυναικών σε δοκιμασίες μνήμης σε διαφορετικά στάδια της εγκυμοσύνης. Παρατήρησαν δυσκολίες σε συγκεκριμένες εργασίες μνήμης προς το τέλος της κύησης, οι οποίες παρουσίαζαν συσχέτιση με τα επίπεδα οιστρογόνων στο αίμα. Το εύρημα αυτό ενισχύει τη σύνδεση ανάμεσα στις ορμονικές μεταβολές και τις γνωστικές αλλαγές κατά την εγκυμοσύνη. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι ο μηχανισμός που εντοπίστηκε στα ποντίκια λειτουργεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και στους ανθρώπους. Όπως διευκρινίζει ο Zheng Sun, απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί αν ο ίδιος μηχανισμός εξηγεί τα συμπτώματα που περιγράφουν οι έγκυες. Επομένως, η νέα μελέτη προσφέρει μια σημαντική κατεύθυνση για την κατανόηση του «baby brain», χωρίς να αποτελεί οριστική απάντηση για όλες τις αλλαγές στη μνήμη και τη συγκέντρωση που μπορεί να βιώσεις κατά την εγκυμοσύνη.

Πώς μπορείς να διαχειριστείς την πνευματική θολούρα

Αν νιώθεις ότι ξεχνάς πιο εύκολα ή δυσκολεύεσαι να οργανώσεις τις σκέψεις σου, υπάρχουν πρακτικές που μπορούν να σε βοηθήσουν στην καθημερινότητά σου. Δεν εξαλείφουν απαραίτητα τις ορμονικές επιδράσεις, αλλά μπορούν να περιορίσουν την επιβάρυνση από την κόπωση και τους περισπασμούς.

Δώσε προτεραιότητα στον ύπνο. Η ποιότητα του ύπνου συχνά επιδεινώνεται όσο προχωρά η εγκυμοσύνη. Η Rebecca Spencer επισημαίνει ότι ο ανεπαρκής ή διακεκομμένος ύπνος αποτελεί σημαντικό παράγοντα που επηρεάζει τη μνήμη. Προσπάθησε, όσο είναι εφικτό, να διατηρείς μια σταθερή ρουτίνα ξεκούρασης και να εξασφαλίζεις χρόνο για ύπνο.

Χρησιμοποίησε υπενθυμίσεις. Κράτησε μια λίστα με τις υποχρεώσεις σου, σημείωνε τα ραντεβού σου στο ημερολόγιο του κινητού και βάλε υπενθυμίσεις για όσα δεν θέλεις να ξεχάσεις. Με αυτόν τον τρόπο, δεν χρειάζεται να βασίζεσαι αποκλειστικά στη μνήμη σου.

Φρόντισε τη σωματική και ψυχική σου ευεξία. Η σωματική δραστηριότητα που είναι κατάλληλη για την εγκυμοσύνη σου, οι τεχνικές χαλάρωσης και η γιόγκα, εφόσον ενδείκνυται, μπορούν να ενταχθούν στην καθημερινότητά σου. Για οποιαδήποτε αλλαγή στην άσκηση, ακολούθησε τις οδηγίες του γιατρού σου.

Περιόρισε τους περισπασμούς. Αν έχεις πολλές εκκρεμότητες, δοκίμασε να ολοκληρώνεις μία εργασία κάθε φορά. Οργάνωσε τις υποχρεώσεις σου σε μικρότερα βήματα και ζήτησε βοήθεια από τους ανθρώπους που σε στηρίζουν, ώστε να μην επωμίζεσαι τα πάντα μόνη σου.

Η Rebecca Spencer υπογραμμίζει ότι είναι χρήσιμο να εξοικειωθείς με τέτοιες στρατηγικές ήδη από την εγκυμοσύνη, καθώς οι απαιτήσεις και η έλλειψη ύπνου μπορεί να συνεχιστούν και μετά τη γέννηση του μωρού.

Πρώτο και δεύτερο παιδί: γιατί & πώς η μητρότητα αλλάζει τον εγκέφαλο με διαφορετικό τρόπο

Πότε υποχωρεί το «baby brain»;

Η γέννηση του μωρού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η μνήμη και η συγκέντρωσή σου θα επανέλθουν αμέσως στα προηγούμενα επίπεδα. Οι ορμονικές μεταβολές, η σωματική εξάντληση, ο διακεκομμένος ύπνος και οι νέες καθημερινές ευθύνες μπορούν να συνεχίσουν να επηρεάζουν τη γνωστική σου λειτουργία κατά τη λοχεία. Σύμφωνα με την νευροεπιστήμονα, πολλές γυναίκες χρειάζονται έξι έως δώδεκα μήνες για να αρχίσουν να αισθάνονται ξανά όπως πριν. Το χρονικό διάστημα, ωστόσο, δεν είναι ίδιο για όλες και δεν αποτελεί αυστηρό κανόνα για την αποκατάσταση της μνήμης. Αν οι δυσκολίες επιμένουν ή επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητά σου, είναι σημαντικό να το συζητήσεις με τον γιατρό σου. Η αϋπνία, το άγχος και η κατάθλιψη κατά την περιγεννητική περίοδο, καθώς και ορισμένα φάρμακα, μπορούν επίσης να συμβάλουν σε προβλήματα συγκέντρωσης και μνήμης.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζεται ξαφνική σύγχυση, ανεξήγητα κενά μνήμης ή έντονος και επίμονος πονοκέφαλος. Όπως προειδοποιεί ο Zheng Sun, τέτοια συμπτώματα χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στο «baby brain».

Η νέα έρευνα προσθέτει ένα σημαντικό στοιχείο στην κατανόηση των αλλαγών που μπορεί να παρατηρήσεις στη μνήμη σου κατά την εγκυμοσύνη. Τα ευρήματα σε πειραματόζωα και οι παρατηρήσεις σε εγκύους υποδεικνύουν ότι οι ορμονικές μεταβολές ενδέχεται να συμμετέχουν σε αυτές τις αλλαγές, αν και ο ακριβής μηχανισμός στους ανθρώπους δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.

Αν, λοιπόν, αισθάνεσαι ότι το μυαλό σου δεν λειτουργεί με την ίδια ταχύτητα όπως πριν, μην αντιμετωπίζεις αυτομάτως την εμπειρία σου ως προσωπική αποτυχία. Παρατήρησε τα συμπτώματα, φρόντισε τον ύπνο και την ξεκούρασή σου, αξιοποίησε πρακτικά εργαλεία οργάνωσης και απευθύνσου στον γιατρό σου όταν κάτι σε προβληματίζει. Η εγκυμοσύνη και η περίοδος μετά τον τοκετό είναι μεταβατικά στάδια, αλλά κάθε επίμονη ή ασυνήθιστη αλλαγή αξίζει να αξιολογείται με προσοχή και μόνο από ειδικούς.